Quyosh astronomiyasida inqilob: 6 millimetrli optika koinot tadqiqotlarini oʻzgartiradi

Kaliforniya universiteti (San-Diyego) muhandislari Britaniyaning BAE Systems korporatsiyasi bilan hamkorlikda quyosh astronomiyasida yangi davrni boshlab berishi kutilayotgan mitti optik texnologiyani ishlab chiqishdi. Bor-yoʻgʻi 6 millimetr hajmdagi ushbu komponent oʻta murakkab metapovyerxnost tuzilishiga ega boʻlib, u kelajakdagi kosmik missiyalarda Quyoshni kuzatish uslubini butunlay oʻzgartirishi mumkin. Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu ixtiro anʼanaviy optik tizimlardan farqli oʻlaroq, yorugʻlikni nanomiqyosda boshqarish imkonini beradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Yangi ishlanmaning asosi metapovyerxnostli polyarizatsiya panjarasidan iborat. Ushbu struktura yorugʻlik toʻlqinlarining tebranish yoʻnalishini, yaʼni polyarizatsiyasini bir vaqtning oʻzida bir nechta holatga ajratishga qodir. Quyosh fizikasida polyarizatsiyani oʻlchash oʻta muhim hisoblanadi, chunki aynan shu koʻrsatkich orqali Quyoshning magnit maydonlari tuzilishi tiklanadi. Ushbu magnit maydonlari esa Yerdagi aloqa tizimlari, sunʼiy yoʻldoshlar va energetika tarmoqlariga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan kuchli quyosh chaqnashlari va plazma otilishlariga bevosita bogʻliqdir.

Anʼanaviy tizimlardagi muammolarga yechim

Hozirgi vaqtda mavjud quyosh teleskoplari polyarizatsiyaning turli komponentlarini ketma-ketlikda oʻlchaydi. Yaʼni, bitta tasvirni hosil qilish uchun optik elementning holatini oʻzgartirib, bir necha bor kadrga tushirish talab etiladi. Bu jarayon koinot sharoitida jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi: apparatning kichik tebranishi ham tasvirlarning siljishiga va maʼlumotlarning xiralashishiga sabab boʻladi. Bunday xatoliklarni bartaraf etish uchun oʻrnatiladigan murakkab barqarorlashtirish tizimlari baʼzan optikaning oʻzidan ham qimmatga tushadi.

Yangi metapovyerxnost esa bu muammoni tubdan hal qiladi. U kiruvchi yorugʻlikni bir vaqtning oʻzida bir nechta polyarizatsiya kanallariga ajratadi. Natijada, barcha zarur maʼlumotlar hech qanday harakatlanuvchi qismlarsiz, bitta kadrning oʻzida jamlanadi. Tadqiqot yetakchisi Noah Rubin taʼkidlashicha, bu metapovyerxnost texnologiyasining laboratoriya prototipidan real astronomik tizimgacha yetib borib, kosmik qoʻllash uchun tasdiqlangan ilk holatlaridan biridir.

Yangi texnologiya AQSH Milliy atmosfera tadqiqotlari markazi (NCAR) bilan hamkorlikda maxsus yigʻilgan quyosh teleskopida sinovdan oʻtkazildi. Eksperimentlar davomida tizim quyosh dogʻlarining magnit maydonlarini muvaffaqiyatli qayd etdi. Olingan natijalar NASAning Solar Dynamics Observatory kabi yirik orbital rasadxonalari maʼlumotlari bilan bir xil aniqlikka ega ekani maʼlum boʻldi.

Kosmik chidamlilik va kelajak istiqbollari

Loyiha doirasida metapovyerxnost nafaqat optik aniqlik, balki chidamlilik boʻyicha ham jiddiy imtihondan oʻtdi. Qurilma koinotga uchish va u yerdagi ishlash jarayonidagi tebranish hamda harorat oʻzgarishlarini simulyatsiya qiluvchi testlardan muvaffaqiyatli oʻtdi. Bu esa uni yaqin yillardagi kosmik missiyalarga integratsiya qilish imkonini beradi.

Tizimning amaliy sinovlari Nyu-Meksikodagi Dann rasadxonasida oʻtkazildi. U yerda quyosh nuri 41 metrli minoradagi koʻzgudan aks etib, 69 metr pastga — yer osti laboratoriyasiga yoʻnaltiriladi. Aynan shu ulkan zanjirning yakuniy nuqtasida bor-yoʻgʻi bir necha millimetrli mitti modul barcha asosiy ilmiy ishni bajaradi. Ushbu ixtiro kelajakda quyosh boʻronlarini oldindan bashorat qilish va Yerni kosmik xavflardan himoya qilishda muhim qadam boʻlishi kutilmoqda.