Yiliga 700 mingdan ortiq odamni o‘ldiradigan jonzot aniqlandi

Sher, yo‘lbars va ayiq kabi yirtqichlar xavfli tuyulishi mumkin. Ammo insonlar hayotiga eng ko‘p ziyon yetkazadigan jonzot ular emas. Dunyo bo‘ylab har yili 700 mingdan ortiq odamning o‘limiga sabab bo‘ladigan jonzot — chivin. AQSH kasalliklarni nazorat qilish va profilaktika markazlari (CDC) uni «dunyodagi eng xavfli jonzot» deb atagan.

Chivinlarni uchratish uchun yovvoyi tabiatga borish shart emas. Ular inson yashaydigan hududlarda ham keng tarqalgan. Tanasi kichik va umri atigi ikki-uch hafta bo‘lishiga qaramay, chivinlar qon so‘rish orqali turli xavfli kasalliklarni yuqtirishi mumkin.

Ular tarqatadigan eng xavfli kasalliklardan biri — bezgak. Parazitlar keltirib chiqaradigan ushbu kasallik har yili 600 mingdan ortiq insonning hayotiga zomin bo‘ladi. Ayniqsa, Sahroi Kabirdan janubdagi Afrikadagi yosh bolalar ko‘proq zarar ko‘radi.

AQSHda bezgak 1950-yillar boshida yo‘q qilingan bo‘lsa-da, 2023 yilda Florida, Texas, Merilend va Arkanzas shtatlarida mahalliy sharoitda yuqtirilgan 10 ta holat aniqlangan.

Chivinlar, shuningdek, denge isitmasini ham tarqatadi. Dunyoda har yili taxminan 400 million kishi denge virusini yuqtiradi, 100 millionga yaqin kasallik belgilari paydo bo‘ladi va 21 mingga yaqin inson vafot etadi. AQSHda 2024 yilda qayd etilgan denge holatlari 2010–2023 yillardagi yillik o‘rtacha ko‘rsatkichdan 359 foizga yuqori bo‘lgan.

Yana bir xavfli kasallik — G‘arbiy Nil virusi. AQSHda bu kasallikning mahalliy holatlari so‘nggi 22 yildagi eng yuqori darajaga yetgan. Virus ko‘pincha alomatsiz yoki grippga o‘xshash belgilar bilan kechadi, ammo ayrim holatlarda hayot uchun xavfli kasallikka aylanishi mumkin. AQSHda har yili undan 130 dan ortiq inson vafot etadi.

Dunyoning ayrim hududlarida chivinlar sariq isitma va yapon ensefalitini ham tarqatadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotiga ko‘ra, sariq isitma har yili 82 minggacha insonning o‘limiga sabab bo‘ladi. Yapon ensefaliti esa og‘ir holatlarda o‘limga olib kelishi, tirik qolganlarda esa doimiy nevrologik muammolar qoldirishi mumkin.

Shu bilan birga, ushbu kasalliklarning ayrimlariga qarshi samarali va xavfsiz vaksinalar mavjud.