Nepaldagi suv toshqinlari zarari 2,56 mlrd dollarga yetdi: halokat tafsilotlari

Nepal shimolida yuz bergan vayronkor suv toshqinlari va shiddatli sel oqimlari mamlakat tarixidagi eng og‘ir fojialardan birini keltirib chiqardi. Xitoy bilan chegaradosh tog‘li hududda ulkan muzlik massivining ko‘chib tushishi ortidan daryolar o‘zanidan chiqib, yuzlab aholi punktlari, strategik yo‘llar va gidroenergetika inshootlarini vayron qildi. Ofat keltirgan umumiy iqtisodiy zarar miqdori kamida 2,56 milliard AQSH dollarini (qariyb 387,5 milliard Nepal rupiyasi) tashkil etmoqda. Bu haqda Reuters agentligi Nepalning Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va boshqarish milliy boshqarmasi rahbari Dharma Raj Upreti bergan rasmiy ma’lumotga tayanib xabar bermoqda.

Insoniy yo‘qotishlar va tunnellardagi qidiruv operatsiyalari

Tabiiy ofat ko‘lami qutqaruvchilar va mahalliy aholini og‘ir sinov qarshisida qoldirdi:

• 1 250 dan ziyod halok bo‘lganlar: Olingan so‘nggi rasmiy xabarlarga ko‘ra, loy va tosh aralash shiddatli oqimlar ostida qolib halok bo‘lganlar soni 1 250 nafardan oshib ketdi;

• 4 200 dan ortiq bedarak: Minglab odamlarning taqdiri hamon noma’lum bo‘lib qolmoqda. Qutqaruv guruhlari sel bosgan hududlarda tinimsiz qidiruv ishlarini olib bormoqda;

• GES tunnellaridagi fojia: Suv ostida qolgan gidroelektr stansiyalarining yer osti tunnellarida qamalib qolgan yuzlab ishchi-xizmatchilarni qutqarish bo‘yicha o‘ta xavfli va murakkab operatsiya davom etmoqda.

Ofat qanday boshlandi? Chegaradagi muzlik ko‘chishi va daryolar toshishi

Fojia zanjirli tabiiy jarayonlar natijasida yuzaga keldi:

• 26 avgust sanasidagi zarba: Xitoy bilan chegara hududidagi baland tog‘likda katta hajmdagi muzlik massasi ko‘chib tushgan va ortidan kuchli ko‘chkilarni keltirib chiqargan;

• Daryolar o‘zanining buzilishi: Ulkan suv va loy-tosh oqimi Bxote-Koshi hamda Trishuli daryolariga quyilib, to‘g‘onlarni yuvib ketgan va qirg‘oq bo‘yidagi barcha infratuzilmani vayron qilgan.

20 mingta turar joy va infratuzilma talofati: Tiklanish xarajatlari

Moliyaviy va moddiy talafotlar ko‘lami Nepal iqtisodiyoti uchun ulkan zarba bo‘ldi:

• Vayron bo‘lgan uy-joy fondi: Hududlarda qariyb 20 000 ta xonadonni qayta qurish talab etilmoqda. Ulardan kamida 7 500 tasi butunlay vayron bo‘lib, yer bilan bitta bo‘lgan;

• Transport va energetika kollapsi: O‘nlab ko‘priklar, avtomobil yo‘llari va yuqori kuchlanishli elektr uzatish tarmoqlari yaroqsiz holga kelgan;

• Dastlabki shoshilinch bosqich: Dharma Raj Upretining ta’kidlashicha, dastlabki to‘rt oylik erta tiklanish davrida — vaqtinchalik boshpanalar barpo etish, yo‘llarni tozalash hamda aholini toza ichimlik suvi va elektr bilan ta’minlash uchun kamida 52,6 million dollarlik shoshilinch xarajatlar zarur bo‘ladi.

Global iqlim o‘zgarishi oqibatida Himolay tog‘ tizmalaridagi muzliklarning tez erishi butun Janubiy Osiyo mintaqasi xavfsizligi uchun tobora jiddiy tahdid tug‘dirmoqda.

Sizningcha, Himolay tog‘lari va muzliklar yaqinidagi hududlarda bu kabi tabiiy ofatlarni oldindan prognoz qilish va insoniy yo‘qotishlarning oldini olish uchun xalqaro darajada qanday ogohlantirish tizimlari joriy etilishi kerak? Nepalga yordam ko‘rsatishda global tashkilotlar qay darajada mas’uliyat olishi lozim? Fikrlaringizni izohlarda qoldiring!