«Islomiy NATO»da bo‘linish: Pokiston Saudiya Arabistonini himoya qilmadi

Islom olamida hali bir oy avvalgina katta tantana bilan tuzilgan va global siyosatda «Islomiy NATO» deb baholangan qudratli mudofaa ittifoqi birinchi jiddiy sinovdayoq murosasiz ziddiyatga to‘qnash keldi. Yamanlik husiylar to‘rt yillik sulhni buzib, Saudiya Arabistonining janubiy shaharlariga yopirilma raketa va dron zarbalarini yog‘dira boshlagan bir pallada, ittifoqchilardan biri — Pokiston kutilmaganda Riyodga harbiy yordam berishdan bosh tortdi. Nufuzli Reuters axborot agentligi tarqatgan xabarga ko‘ra, Islomobod 7 avgust kuni imzolangan uch tomonlama mudofaa shartnomasiga qaramay, hozirda bunday aralashuv ko‘rib chiqilmayotganini rasman e’lon qildi.

Xo‘sh, Saudiya janubidagi shaharlar olov ichida qolgan bir vaqtda Pokiston diplomatiyasi qaysi bahonani ro‘kach qilmoqda, «hujum hammaga tegishli» degan qoida nega chetga surildi va musulmon dunyosining yadroviy qudrati hisoblangan Islomobodning bu qarori ortida nima yotibdi?

To‘qnashuv nuqtasi: Janub shaharlariga zarbalar va «NATOcha» kelishuv

Qizil dengiz bo‘yida 4 yildan buyon saqlanib kelayotgan nisbiy tinchlik bir lahzada parchalanib ketdi:

• To‘rt yillik sulhning qulashi: «Ansor Alloh» (husiylar) harakati Saudiya Arabistoniga qarshi keng ko‘lamli harbiy harakatlarni qayta tikladi;

• Shaharlar raketalar ostida: Husiylar Saudiyaning janubidagi Abha, Xamis-Mushayt, Jizzan va Najron shaharlariga ballistik raketalar va zarba beruvchi dronlar bilan tinimsiz hujum uyushtirmoqda;

• Ar-Riyodning qaqshatqich javobi: Saudiya harbiy havo kuchlari husiylar nazoratida bo‘lgan Marib, Taiz, Hodeyda va Al-Jauf viloyatlariga kuchli aviazarbalar bermoqda;

• Makkadagi tarixiy ittifoq: Bor-yo‘g‘i bir oy avval, 2026 yilning 7 avgustida Makkada Turkiya, Saudiya Arabistoni va Pokiston o‘rtasida xuddi NATOning 5-moddasiga o‘xshash — ishtirokchilarning biriga qilingan hujum barchasiga qilingan tajovuz deb hisoblanadigan tarixiy kollektiv mudofaa shartnomasi imzolangan edi.

Birinchi tomon zarbasi: Saudiya Arabistoni va jamoaviy himoya talabi

Ar-Riyod rasmiylari Makka kelishuviga tayanib, ittifoqchilardan strategik to‘xtatuvchi kuch sifatida amaliy harbiy harakatlarni kutgan edi:

• Kollektiv xavfsizlik burchi: Saudiya tomoni uch davlat birlashgan bloki mintaqadagi umumiy tahdidlarga qarshi qat’iy javob berishi, yadroviy salohiyatga ega Pokiston armiyasi esa chegaralarni himoya qilishda faol ishtirok etishi kerakligini ilgari surmoqda;

• Shaharlar va energetika xavfsizligi: Raketa zarbalari ostida qolgan podshohlik o‘zini agressiya qurboni deb hisoblaydi va shartnomaning mudofaa moddalarini zudlik bilan faollashtirishni mantiqiy qadam sifatida baholaydi.

Ikkinchi tomon javobi: «Hozir emas, vaqti kelganda...»

Biroq Islomoboddan kelgan bayonot Ar-Riyod kutgan keskin harbiy safarbarlikni sovuq dushdek to‘xtatib qo‘ydi:

• Yordam berishdan voz kechish: Pokiston Tashqi ishlar vazirligi rasmiy vakili Sajjad Hayder Xon Saudiyaga husiylarga qarshi kurashda yordam berish masalasi hozirda umuman kun tartibida emasligini ma’lum qildi;

• Vaziyatni paysalga solish: Diplomat Pokiston faqatgina «o‘z vaqti kelganda» va shartnoma shartlariga muvofiq tarzda harakat qilishi mumkinligini ta’kidlab, aniq muddat va rejalardan qochdi;

• Mintaqaviy neytralitet xavfi: Pokiston qo‘shni Eron bilan chegaradosh ekani va husiylarning ortida Tehron turganini hisobga olib, Islomobod Tehron bilan munosabatlarni buzishni va begona urushga tortilishni aslo istamayapti.

«Hozircha bunga o‘xshash hech narsa muhokama qilinmayapti... Vaqti kelgandagina biz kelishuvga muvofiq ish ko‘ramiz», — deya keskin ta’kidladi Pokiston TIV rasmiy vakili Sajjad Hayder Xon.

Tarozi pallasi: Kim yutayapti, kim strategik tuzoqda?

Mazkur diplomatik kelishmovchilik tomonlarning real imkoniyatlari va yo‘qotishlarini ochib berdi:

Tarozi pallasida bir tomonda o‘z hududi bombardimon qilinayotgan va ittifoqchilarining majburiyatiga umid bog‘lagan Saudiya Arabistoni turgan bo‘lsa, ikkinchi tomonda iqtisodiy va siyosiy xatarlarni hisob-kitob qilib, qog‘ozdagi bitimni amaliyotga ko‘chirishni paysalga solayotgan Pokiston turibdi. Bu qarama-qarshilik Turkiya, Saudiya va Pokiston ittifoqining kelajagiga jiddiy soya solmoqda.

Sizningcha, Pokistonning Saudiya Arabistoniga yordam berishdan qochishi milliy manfaatlarni himoya qilish yo‘lidagi to‘g‘ri strategiyami yoki imzolangan mudofaa shartnomasiga xiyonat? Ushbu qaror yaqindagina tashkil etilgan uch tomonlama «Islomiy NATO» blokining tarqalib ketishiga olib kelishi mumkinmi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va musulmon dunyosidagi ushbu kutilmagan geosiyosiy intriga tahlilini yaqinlaringiz hamda siyosat ixlosmandlariga ulashing!