Neft 106 dollardan oshdi: Husiylar Qizil dengizni to‘sib, AQSHga zarba bermoqdami?

Global energetika bozori navbatdagi halokatli shok holatiga tushdi: Brent markali qora oltin narxi bir kun ichida keskin sakrab, barreli uchun 106,9 dollargacha ko‘tarildi. Bir tomonda — strategik dengiz yo‘llarini nazoratga olib, Saudiya Arabistonini qamal qilish va Eronning AQSH bilan urushida g‘alabasini ta’minlashga urinayotgan yamanlik husiylar. Ikkinchi tomonda esa — tankerlar xavfsizligini ta’minlash uchun zarbalar berayotgan Vashington va neft bozorining keyingi taqdirini hal qiluvchi Pekin turibdi. Husiylar Bobil-Mandeb bo‘g‘ozi boshlanishidagi Moxa portini bosib olib, Hanish orollariga hujum boshlagach, dunyo bo‘ylab tankerlar urushi yangi bosqichga chiqdi.

Birinchi tomon: Husiylar va Eronning geosiyosiy qamali

Yamandagi «Ansor Alloh» harakati jang maydonida tashabbusni to‘liq o‘z qo‘liga olishga harakat qilmoqda:

• Strategik port egallandi: Husiylar Qizil dengiz bo‘yida joylashgan va Bobil-Mandeb bo‘g‘ozining darvozasi hisoblangan strategik Moxa portini to‘liq nazoratga oldi;

• Saudiyaga dengiz qamali: Ushbu portning egallanishi husiylarga Suvaysh kanali tomon yo‘l olgan Saudiya tankerlariga to‘g‘ridan to‘g‘ri hujum qilish uchun yangi platsdarm yaratdi;

• Hanish orollari nishonda: Reuters xabariga ko‘ra, guruh bir vaqtning o‘zida dengizdagi muhim sanalgan Hanish orollariga ham faol hujumlarni boshladi;

• Ikkinchi koridorning yopilishi: Husiylar to‘liq nazorat o‘rnatsa, ularning homiysi bo‘lgan Eron ikkinchi yirik neft tranzit yo‘lini bo‘g‘ib qo‘yish orqali AQSH bilan qarama-qarshilikda hal qiluvchi ustunlikka ega bo‘ladi.

«Agar husiylar bu suv yo‘lini to‘liq nazoratga olsa, bu ularning homiysi bo‘lgan Eronga AQSH bilan urushda katta ustunlik beradi, ta’minotni keskin qisqartiradi va neft narxining mislsiz darajada oshishiga sabab bo‘ladi», — deb yozmoqda Reuters agentligi.

Ikkinchi tomon: AQSHning javob zarbalari va bozor muvozanati

Vashington va xalqaro tahlilchilar vaziyatni qurol kuchi va iqtisodiy dastaklar bilan to‘xtatishga urinmoqda:

• Ormuz bo‘g‘ozidagi keskin zarbalar: AQSH Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) Eron neftini tashuvchi beshta tankerga qaqshatqich zarba berdi, ularning biri to‘liq cho‘kib ketdi;

• Muqobil yo‘llar xavf ostida: Saudiya Arabistonining asosiy eksport tarmog‘i bo‘lgan Ormuzda harbiy to‘qnashuvlar avjiga chiqqan bir paytda, uning muqobil Qizil dengiz yo‘li ham xavfli tuzoqqa aylandi;

• Xitoyning hal qiluvchi roli: ING banki tahlilchilari narxlarning bundan keyingi o‘sishi faqat husiylarga emas, balki dunyoning eng yirik neft xaridori bo‘lgan Xitoyning keyingi qarorlariga bog‘liq bo‘lib qolishini qayd etmoqda.

«Xitoy so‘nggi haftalarda neft xaridini qayta kuchaytirdi. Agar Pekin tomonidan xaridlar o‘sishda davom etsa, bu ta’minotdagi har qanday uzilish ta’sirini ikki barobar oshirib, narxlarni yanada balandga ko‘tarib yuboradi», — deya ogohlantirmoqda ING ekspertlari.

Tarozi pallasi: Kim yutmoqda va kim yo‘qotmoqda?

Tarozining bir tomonida muhim bo‘g‘ozlarni bo‘g‘ib, neftni geosiyosiy qurolga aylantirayotgan husiy-eron koalitsiyasi turgan bo‘lsa, ikkinchi tomonida dengizdagi hujumlarni qaytarishga ojizlik qilayotgan AQSH harbiy kuchlari va Xitoyning kutilmagan talabi turibdi. Bu qarama-qarshilik yaqin kunlarda neft narxining yangi tarixiy antirekordlarni yangilashiga sabab bo‘lishi mumkin.

Sizningcha, husiylar Qizil dengizni to‘liq yopib qo‘yishga muvaffaq bo‘ladimi yoki AQSH harbiy dengiz kuchlari bu qamalni yorib o‘tish uchun keng ko‘lamli operatsiya boshlaydimi? Barreli 106 dollardan oshgan neft jahon iqtisodiyotiga qanday zarba beradi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va qaynoq energetik intriga tahlilini yaqinlaringiz hamda mutaxassislarga ulashing!