«Sovuq urush davri qaytmoqda»: AQSH Grenlandiyadagi tashlandiq harbiy bazasini tiklamoqda
Shimoliy qutb va Atlantika okeani havzasida global geosiyosiy muvozanatni butunlay o‘zgartirib yuboruvchi tarixiy va keskin kelishuvga qo‘l qo‘yilmoqda. Nufuzli Reuters agentligi o‘z manbalariga tayangan holda xabar berishicha, AQSH Daniya va Grenlandiya bilan tuzilayotgan yangi xavfsizlik shartnomasi doirasida Grenlandiyaning janubida joylashgan, Sovuq urush davridan beri faoliyat yuritmayotgan sobiq harbiy bazasini qayta ochishni rejalashtirmoqda. Daniya, AQSH va Grenlandiya o‘rtasida Arktika hamda Shimoliy Atlantikada xavfsizlikni mustahkamlashga qaratilgan tarixiy hujjat rasman imzolanadi. Tantanali marosimda AQSH Prezidenti Donald Tramp, Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen hamda Grenlandiya Bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen shaxsan ishtirok etadi.
Asosiy e’tibor 1950-yillarda AQSH o‘z «Bluie West One» harbiy bazasini yopganidan beri aholisi bir necha o‘n kishigacha qisqarib ketgan Narsarsuak shaharchasiga qaratilgan bo‘lib, u qayta harbiylashtiriladi. Bundan tashqari, orolning sharqiy sohilidagi, hozirda Daniyaning it qo‘shilgan chanalari patruli foydalanib kelayotgan Mestersvig bazasiga ham AQSH harbiy kontingentini joylashtirish ko‘zda tutilgan. Avvalroq Donald Tramp Daniya bilan Grenlandiya xavfsizligini nazorat qilish bo‘yicha muddatsiz (bessrochnaya sdelka) kelishuvga erishilganini, Vashington hech qanday moliyaviy xarajatlarsiz orol xavfsizligi ustidan to‘liq nazorat olib, Pentagon zudlik bilan ulkan kontingentni joylashtirishini e’lon qilgan edi.
Xo‘sh, Vashington nega Arktikada Sovuq urush infratuzilmasini shoshilinch uyg‘otmoqda, muddatsiz bitim Rossiya va Xitoyning Shimoliy dengiz yo‘li ambitsiyalariga qanday zarba bo‘ladi va Grenlandiya muzliklari yana yirik harbiy platsdarmga aylanadimi?
«Muddatsiz nazorat, Narsarsuak uyg‘onishi va Pentagon kontingenti»: Tarixiy bitimning 5 ta asosiy nuqtasi
Oq uy va Daniya o‘rtasidagi Grenlandiya bo‘yicha kelishuvning eng shov-shuvli jihatlari:
«Bluie West One» bazasining qayta tiklanishi: 1950-yillardan buyon qarovsiz qolgan Narsarsuakdagi tarixiy AQSH aviabazasi zamonaviy harbiy obyektga aylantiriladi;
Sharqiy qirg‘oq — Mestersvigga AQSH askarlari: Ilgari faqat Daniya chana patrullari xizmat qilgan bazaga Pentagonning maxsus bo‘linmalari joylashtiriladi;
Trampning xarajatsiz muddatsiz nazorati: AQSH prezidenti Vashington hech qanday ortiqcha to‘lovlarsiz orol xavfsizligini o‘z qo‘liga olishini va kontingentni zudlik bilan kiritishini ma’lum qildi;
Uch tomonlama sammit: Kelishuvni imzolash uchun Tramp, Daniya bosh vaziri Mette Frederiksen va Grenlandiya hukumati rahbari Yens-Frederik Nilsen bir stol atrofida jamlandi;
Maxfiy detallar: Kelishuv shartlari to‘liq oshkor etilmagan bo‘lib, nozik jihatlar va kontingent hajmi hujjat imzolanganidan keyin bosqichma-bosqich aniqlashtiriladi.
Grenlandiyadagi harbiy transformatsiya: Tarixiy holat va AQSHning yangi rejalari taqqosi
Arktikaning asosiy orolidagi xavfsizlik balansi ko‘rsatkichlari:
Mezonlar va parametrlar | 1950-yillardan keyingi holat | Yangi uch tomonlama kelishuv (Yangi bosqich) |
Janubiy hudud (Narsarsuak) | Tashlandiq «Bluie West One», bir necha o‘n aholi | AQSHning strategik harbiy bazasi sifatida tiklanish |
Sharqiy hudud (Mestersvig) | Faqat Daniya it chanalari qirg‘oq patruli | Pentagonning to‘liq harbiy kontingentini joylashtirish |
Kelishuv maqomi va muddati | Cheklangan kelishuvlar va mavjud bazalar | AQSH foydasiga muddatsiz nazorat shartnomasi |
Moliyaviy shartlar | AQSH uchun ijara va turli xarajatlar bo‘lgan | Vashington uchun hech qanday moliyaviy xarajatlarsiz |
Geografik qamrov | Mahalliy nazorat va kam sonli kuchlar | Butun Arktika va Shimoliy Atlantika harbiy xavfsizligi |
Asosiy maqsad | O‘tmishdagi sovet bombardimonchilarini kuzatish | Rossiya va Xitoyning Arktikadagi harakatlarini to‘liq bloklash |
Geosiyosat va harbiy strategiya ekspertizasi: Nega Grenlandiya bugun kuch markaziga aylandi?
Xalqaro harbiy ekspertlar va geosiyosiy tahlilchilarning xulosalari:
Shimoliy dengiz yo‘li va Arktika boyliklari uchun kurash: Muzliklar erishi ortidan ochilayotgan Shimoliy dengiz koridori va orol qa’ridagi trillionlab dollarlik noyob yer metallari AQSH milliy xavfsizligining ustuvor yo‘nalishiga aylandi;
Rossiyaning gipertovushli qurollariga to‘siq: Shimoliy qutb orqali AQSH qit’asiga olib boruvchi eng qisqa ballistik va aviatsion yo‘nalishlar aynan Grenlandiya ustidan o‘tadi; bazalarning tiklanishi AQSH raketaga qarshi mudofaa (PRO) tizimini sezilarli mustahkamlaydi;
Daniya bilan diplomatik murosa: Tramp ilgari Grenlandiyani ochiqchasiga «sotib olish» istagini bildirib, diplomatik mojaro keltirib chiqargan edi; yangi uch tomonlama formula yerni sotib olish emas, balki muddatsiz harbiy nazorat orqali Vashington manfaatlarini qondirdi;
Shimoliy Atlantikada to‘liq dominantlik: Mestersvig va Narsarsuak bazalarining qayta ishga tushishi NATO va Pentagonga Rossiya Shimoliy flotining Atlantikaga chiqish yo‘llarini (GIUK bo‘g‘ozini) to‘liq nazorat ostiga olish imkonini beradi.
Donald Tramp, Mette Frederiksen va Yens-Frederik Nilsen tomonidan imzolanayotgan ushbu bitim Arktikani rasman XXI asrning eng qaynoq geosiyosiy poligoniga aylantirmoqda.
Sizningcha, AQSHning Grenlandiyada muddatsiz harbiy nazorat o‘rnatishi Arktikada yangi qurollanish poygasini boshlab beradimi? Trampning Daniya va Grenlandiya bilan til topishib, hech qanday moliyaviy to‘lovlarsiz bazalarga ega bo‘lishiga qanday baho berasiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon xaritasini o‘zgartirayotgan ushbu shov-shuvli geosiyosiy tahlilni barcha do‘stlaringiz hamda xalqaro yangiliklar ixlosmandlariga ulashing!
Izohlar 0
…