Erini 20 yil kutib yashagan ayol u qaytib kelgan kuni kutilmagan qaror qabul qildi

Ba’zi insonlar bir umr kutadi. Kimdir eshik qoqilishini, kimdir telefon jiringlashini, yana kimdir esa yillar oldin bergan va’dasining bajarilishini intizorlik bilan kutadi. Ammo vaqt o‘tishi bilan insonning hayoti ham, qalbi ham o‘zgaradi. Eng og‘ir tomoni esa shuki, ba’zan biz kutgan odam qaytib kelganida, uni kutib olgan inson avvalgi inson bo‘lmay qolgan bo‘ladi...

Yigirma yillik va’da

Malika 27 yoshda edi. Turmush o‘rtog‘i Jamshid bilan oila qurganiga hali uch yil ham to‘lmagan, bir nafar o‘g‘ilchasi bor edi. Ularning hayoti oddiy, ammo baxtli kechardi. Jamshid mehnatkash, oilasi uchun jon kuydiradigan inson edi. Malika esa turmush o‘rtog‘ini hurmat qilar, uning har bir so‘zidan ma’no izlardi.

Bir kuni Jamshid chet elga ishlash uchun ketishga qaror qildi. Uning niyati uy-joyli bo‘lish, farzandiga yaxshi kelajak yaratish va oilasini hech narsaga muhtoj qilmaslik edi.

— Malika, ikki-uch yil sabr qil. Biroz pul yig‘ib, uy olamiz. Keyin hech qayerga ketmayman. Doim birga yashaymiz, — dedi u xayrlashayotgan kuni.

Malika erining qo‘lini mahkam ushladi.

— Faqat o‘zingizni ehtiyot qiling. Pul topishdan ham muhimroq narsa bor. Sizning sog‘-salomat qaytishingiz, — dedi u ko‘zlariga yosh olib.

Jamshid uning peshonasidan o‘pdi va o‘g‘lini bag‘riga bosdi.

Ammo ikki-uch yillik ayriliq yigirma yilga cho‘zilishini o‘sha kuni ularning hech biri bilmasdi.

Kutish bilan o‘tgan yillar

Dastlabki yillarda Jamshid tez-tez qo‘ng‘iroq qilar, pul jo‘natar, farzandining ahvolini so‘rardi. Malika esa har bir qo‘ng‘iroqni bayramdek kutib olardi.

O‘g‘li otasini telefon orqali tanir, uning suratini ko‘rganda quvonardi.

— Oyijon, dadam qachon keladilar? — deb so‘rardi u.

— Tez orada, bolam. Dadangiz biz uchun mehnat qilyaptilar, — deb javob berardi Malika.

Yillar o‘tdi. O‘g‘li maktabga bordi, katta bo‘ldi, keyin universitetga kirdi. Uning hayotidagi eng muhim kunlarda otasining o‘rni bo‘sh qoldi.

Malika esa ham ona, ham ota vazifasini bajarishga harakat qildi. Kasal bo‘lsa ham ishga bordi, farzandining o‘qishi uchun pul topdi, uy-ro‘zg‘orni yuritdi.

Qo‘shnilar ba’zan unga:

— Hali ham eringizni kutib yuribsizmi? Yigirma yil bo‘ldi-ku. Hayotingizni ham o‘ylang, — deyishardi.

Malika esa bunday gaplarga javob bermasdi.

Uning qalbida bir umid bor edi: Jamshid bir kun keladi, oilasi bilan bir dasturxon atrofida o‘tiradi, o‘g‘lining kamolini ko‘radi.

Biroq vaqt o‘tishi bilan qo‘ng‘iroqlar kamaydi. Keyin oylab xabar bo‘lmaydigan bo‘ldi. Pul ham avvalgidek kelmay qo‘ydi. Malika esa erining boshiga biror tashvish tushgan bo‘lmasin, deb xavotirlanardi.

Unga yaqinlari boshqa turmush qurishni ham taklif qilishdi. Ammo u rad etdi.

— Men hech kimdan muhabbat talab qilmayman. Faqat bir kuni qaytib kelsa, eshigimiz ochiq bo‘lsin, deyman, — derdi u.

Yigirma yildan keyingi qo‘ng‘iroq

Oradan yigirma yil o‘tdi.

Malika endi 47 yoshga kirgan, sochlariga oq tushgan, yuzida hayotning og‘ir sinovlari iz qoldirgan ayol edi. O‘g‘li uylangan, o‘z oilasi bilan yashardi.

Malika esa hali ham o‘sha uyda istiqomat qilardi. Uyning har bir burchagida Jamshid bilan bog‘liq xotiralar bor edi. Eski suratlar, to‘y kuni tushgan rasm, farzandining chaqaloqlik kiyimlari...

Bir kuni kechqurun telefon jiringladi.

— Allo, Malika, menman... Jamshidman.

Ayolning qo‘lidagi piyola tushib ketishiga bir bahya qoldi. U bir necha soniya gapira olmadi.

— Jamshid... Rostdan ham sizmi?

— Ha, menman. Malika, men qaytdim. Ertaga uyga boraman. Seni va o‘g‘limizni ko‘rgim kelyapti.

Malika ko‘zlariga yosh oldi. Yigirma yil davomida xayolida ming marta tasavvur qilgan lahza nihoyat yetib kelgandi.

Ammo u bu safar avvalgidek shoshib, quvonchdan yig‘lab yubormadi. Qalbida qandaydir og‘irlik bor edi. U telefonni qo‘ygach, ancha vaqt jim o‘tirdi.

Ertasi kuni Jamshid eshik oldida paydo bo‘ldi.

Qo‘lida kichik sumka, sochlari oqargan, yuzida charchoq alomatlari bor edi. U Malikaga qarab jilmaydi.

— Malika, men keldim...

Ayol eshikni ochdi. Yigirma yillik intizorlik, sog‘inch va alam bir lahzada uning ko‘zlariga yig‘ildi.

Jamshid qo‘llarini yozdi. U xotinining bag‘riga otilishini kutdi.

Ammo Malika joyidan qimirlamadi.

— Kiring, Jamshid aka, — dedi u xotirjam ovozda.

Bu sovuq munosabatdan erkakning yuzidagi tabassum yo‘qoldi.

Qaytib kelgan inson va o‘zgarib ketgan hayot

Ular dasturxon atrofida o‘tirishdi. Jamshid xotinidan kechirim so‘rashga shoshilmadi. Avval o‘zining qiyinchiliklari, chet eldagi og‘ir mehnati, ishsiz qolgan davrlari haqida gapira boshladi.

— Hayot oson bo‘lmadi. Bir necha marta qaytishga harakat qildim. Lekin sharoitim bo‘lmadi. Endi hammasi yaxshi bo‘ladi. Birga yashaymiz. O‘g‘limizni ham ko‘raman, — dedi u.

Malika jim tingladi.

— Siz mendan nima istaysiz? — deb so‘radi u birozdan keyin.

Jamshid hayron bo‘ldi.

— Nima deganing bu? Axir men eringman. Yigirma yildan keyin uyimga qaytdim. Oilam bilan yashashni xohlayman.

Malika ko‘zlarini undan uzmadi.

— Siz yigirma yil oldin ketganingizda men sizni kutishga va’da bermaganman. Men sizga ishonganman. Ikki-uch yildan keyin qaytaman, degan gapingizga ishonganman. Har bir tug‘ilgan kun, har bir bayram, har bir og‘ir kunimda siz qaytishingizni kutganman.

U biroz to‘xtadi.

— O‘g‘limiz birinchi marta maktabga borganida ham yonida yo‘q edingiz. Kasal bo‘lganida ham yo‘q edingiz. Uni uylantirganimizda ham yo‘q edingiz. Men sizdan pul emas, yonimda bo‘lishingizni kutgandim.

Jamshid boshini egdi.

— Bilaman, Malika. Men ham xato qildim. Endi o‘tmishni ortda qoldiraylik.

— Siz uchun o‘tmishni ortda qoldirish oson bo‘lishi mumkin. Ammo men uchun bu yigirma yil butun bir umr edi.

Kutilmagan qaror

Malika o‘rnidan turib, xonadan bir jild hujjat olib chiqdi. Uni dasturxon ustiga qo‘ydi.

— Bu nima? — deb so‘radi Jamshid.

— Uy hujjatlari. Bu uyni o‘g‘limiz nomiga rasmiylashtirdim. Uning oilasi, kelajagi bor. Men ham endi o‘z hayotimni o‘ylashim kerak.

Jamshidning yuzi o‘zgardi.

— Nima demoqchisan? Meni uyga kiritmaslikni istayapsanmi?

— Yo‘q. Siz bu uyga begona emassiz. Farzandingizning otasisiz. Sizdan nafratlanmayman. Lekin men endi yigirma yil oldingi Malika emasman.

Ayolning ovozi titradi, ammo u gapini davom ettirdi:

— Men sizni juda ko‘p kutdim. Shu qadar ko‘p kutdimki, bir kuni o‘zimni ham unutib qo‘yganimni angladim. Endi qolgan umrimni yana kutish bilan o‘tkazishni istamayman.

Jamshid jim qoldi.

— Men siz bilan birga yashashga majbur emasman. Siz ham menga nisbatan o‘zingizni oqlashga majbur emassiz. Agar o‘g‘limiz bilan munosabatingizni tiklamoqchi bo‘lsangiz, eshigimiz ochiq. Ammo er-xotin sifatida avvalgi hayotimizga qaytishimizga ko‘nglim yo‘q.

Bu Malika qabul qilgan qaror edi. U yigirma yil kutgan insonini eshikdan haydamadi, haqorat qilmadi, o‘tmishdagi alamlari uchun qasos ham olmadi. Faqat o‘z hayotini yana bir bor qurbon qilishdan bosh tortdi.

Ona qalbining eng og‘ir sinovi

Kechqurun o‘g‘li keldi. Otasini ko‘rib, ancha vaqt jim turdi. Keyin uni bag‘riga bosdi.

— Dada, men sizdan xafa emasman. Lekin siz bilan o‘tkazishim kerak bo‘lgan qancha yillar o‘tib ketdi. Endi hech bo‘lmasa qolgan umrimizda bir-birimizni tanib olaylik, — dedi u.

Jamshid o‘g‘lining yelkasiga bosh qo‘yib yig‘ladi.

Malika esa ularga qarab turdi. Uning ko‘zlarida ham yosh bor edi. Ammo bu safar u o‘zini aybdor his qilmadi. Chunki u qo‘lidan kelgan barcha ishni qilgan, oilasini saqlash uchun bor kuchini sarflagandi.

Jamshid keyingi kunlarda o‘g‘li bilan ko‘proq vaqt o‘tkaza boshladi. Ular bir-birlarini qaytadan tanishga harakat qilishdi. Malika esa o‘zining ham hayoti borligini anglab, uzoq yillar orqaga surib kelgan orzularini amalga oshirishga kirishdi.

U birinchi marta o‘zi uchun sayohatga chiqdi. Do‘stlari bilan uchrashdi. Sog‘lig‘iga e’tibor berdi. Eng muhimi, endi har kuni telefonga qarab, kimdir qo‘ng‘iroq qilishini kutmasdi.

Bir kuni qo‘shni ayol undan so‘radi:

— Malika, yigirma yil kutgan eringiz qaytdi. Nega uni yana bag‘ringizga olmadingiz? Axir shuncha yil uni deb yashadingiz-ku?

Malika biroz o‘ylandi va jilmaydi.

— Men uni yigirma yil kutdim. Lekin bu yigirma yil ichida o‘zimni ham yo‘qotib qo‘ydim. Endi esa o‘zimni qayta topishim kerak. Inson kechirishi mumkin, lekin bu uning yana avvalgidek yashashi shart degani emas.

Qo‘shni ayol jim qoldi.

Malika esa osmonga qaradi. Uning qalbida hali ham o‘tmish xotiralari bor edi. Ammo endi kelajakdan qo‘rqmasdi.

Chunki u nihoyat bir haqiqatni tushunib yetgandi: inson boshqalarning qaytishini kutib, o‘z hayotini to‘xtatib qo‘ymasligi kerak. Ba’zan eng muhim qaytish — o‘zingga, o‘z qadringga va o‘z hayotingga qaytishdir.