Armaniston va Turkiya 33 yillik qarama-qarshilikka nuqta qo‘yish arafasidami?

QisqachaAI yordamida tayyorlanganKo‘rsatish
- Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan Turkiya bilan diplomatik aloqalarni o‘rnatish va 1993 yildan beri yopiq turgan umumiy chegarani ochish jarayonida yakuniy bosqichga juda yaqin ekanliklarini ma’lum qildi.
- 11 noyabr kuni Antaliyada Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an bilan o‘tkazilgan uchrashuvda tomonlar munosabatlarni normallashtirish va savdo-iqtisodiy aloqalarni kengaytirish masalalarini muhokama qildi.
Yerevan va Anqara o‘rtasidagi munosabatlarda yangi bosqich boshlanishi mumkin. Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan ikki davlat diplomatik aloqalar o‘rnatish va uzoq yillardan beri yopiq turgan umumiy chegarani to‘liq ochishga juda yaqin ekanini ma’lum qildi. Uning ta’kidlashicha, so‘nggi uchrashuvlar va savdo sohasidagi o‘zgarishlar munosabatlarni normallashtirish uchun jiddiy zamin yaratmoqda.
Armaniston va Turkiya o‘rtasidagi munosabatlar yillar davomida mintaqadagi eng murakkab diplomatik masalalardan biri bo‘lib keldi. Biroq so‘nggi paytlarda ikki mamlakat o‘rtasidagi muloqot faollashib, iqtisodiy hamkorlik va chegaralarni ochish borasidagi muzokaralar yangi sur’at oldi.
Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyanning 14 noyabr kuni Dublindagi Xalqaro va Yevropa ishlari institutida bildirgan fikrlari esa bu jarayonda muhim burilish bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi.
Pashinyan: «Biz yakuniy qadamga juda yaqinmiz»
Pashinyanning aytishicha, so‘nggi yillarda Armaniston va Turkiya munosabatlarida sezilarli ijobiy o‘zgarishlar yuz bergan. U ikki mamlakat o‘rtasida diplomatik aloqalar hali rasman o‘rnatilmagan bo‘lsa-da, amaldagi vaziyat avvalgidan ancha farq qilishini ta’kidlagan.
Bosh vazir savdo aloqalarini bunga misol sifatida keltirdi. Hozirda Turkiya Armanistondan eksport qilinadigan va mamlakatga import qilinadigan ayrim mahsulotlar uchun o‘z yo‘llaridan foydalanish imkonini bermoqda. Garchi tovarlar ikki davlat o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri quruqlik chegarasi orqali emas, balki Gruziya hududi orqali tashilayotgan bo‘lsa-da, Pashinyan buni munosabatlardagi real o‘zgarish sifatida baholadi.
«Men yaqin kelajakda Turkiya bilan munosabatlarni to‘liq normallashtirishga erishishimizga ishonaman», — deya ta’kidlagan Armaniston hukumati rahbari.
Uning fikricha, tomonlar endi eng muhim bosqich — diplomatik munosabatlarni rasmiylashtirish va chegaralarni to‘liq ochish masalasiga yaqinlashgan.
Erdo‘g‘an bilan uchrashuv qanday natija berdi?
Pashinyan o‘z bayonotida Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an bilan yaqinda o‘tkazilgan uchrashuvga ham alohida to‘xtaldi.
Ikki davlat rahbari 11 noyabr kuni Turkiyaning Antaliya shahrida, BMTning COP31 iqlim sammiti doirasida muzokara o‘tkazgan edi. Armaniston hukumati tarqatgan rasmiy ma’lumotga ko‘ra, uchrashuvda ikki tomonlama munosabatlarni normallashtirish jarayonini mantiqiy yakuniga yetkazish muhimligi ta’kidlangan.
Shuningdek, avval erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish, savdo-iqtisodiy aloqalarni kengaytirish va mintaqadagi transport-kommunikatsiya yo‘nalishlarini ochish masalalari muhokama qilingan.
Pashinyan ushbu uchrashuvni ijobiy baholagan. Uning ta’kidlashicha, ikki mamlakat rahbarlari munosabatlarda erishilgan natijalarni qayd etib, keyingi qadamlarni ham muhokama qilgan.
Bu uchrashuvning ahamiyati shundaki, gap faqat siyosiy bayonotlar haqida emas. Tomonlar savdo, transport va mintaqaviy hamkorlik kabi amaliy masalalarni ham kun tartibiga olib chiqmoqda.
Nega ikki davlat chegarasi 33 yildan beri yopiq?
Armaniston va Turkiya o‘rtasidagi quruqlik chegarasi 1993 yildan beri yopiq. O‘sha vaqtda Turkiya Tog‘li Qorabog‘ mojarosi fonida Ozarbayjonni qo‘llab-quvvatlab, Armaniston bilan chegarani yopishga qaror qilgan edi.
Shundan buyon ikki mamlakat o‘rtasida rasmiy diplomatik munosabatlar o‘rnatilmagan. Garchi 2009 yilda munosabatlarni normallashtirishga qaratilgan protokollar imzolangan bo‘lsa-da, ular ratifikatsiya qilinmadi va kelishuvlar to‘liq amalga oshmadi.
2021 yil oxiridan boshlab esa Yerevan va Anqara munosabatlarni tiklash bo‘yicha yangi muzokara jarayonini boshladi. Maxsus vakillar tayinlandi, turli uchrashuvlar o‘tkazildi va ayrim amaliy qadamlar tashlandi.
2026 yilda savdo yo‘nalishidagi cheklovlarni yumshatish ham muhim o‘zgarishlardan biri bo‘ldi. Biroq bu choralar chegara to‘liq ochilgani yoki diplomatik munosabatlar o‘rnatilganini anglatmaydi.
Chegara ochilsa, mintaqada nimalar o‘zgarishi mumkin?
Armaniston va Turkiya o‘rtasidagi chegaraning ochilishi faqat ikki mamlakat uchun emas, balki butun Janubiy Kavkaz mintaqasi uchun ham muhim iqtisodiy va siyosiy ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Birinchidan, savdo yo‘llari qisqaradi. Hozirda ikki davlat o‘rtasidagi ayrim tovar aylanmasi uchinchi mamlakatlar, jumladan, Gruziya orqali amalga oshirilmoqda. To‘g‘ridan to‘g‘ri chegara ochilishi logistika xarajatlari va vaqtni kamaytirishi mumkin.
Ikkinchidan, transport aloqalari kengayadi. Temiryo‘l va avtomobil yo‘llarining qayta ishga tushirilishi mintaqadagi tranzit imkoniyatlarini oshirib, savdo va investitsiya uchun yangi sharoit yaratishi ehtimoldan xoli emas.
Uchinchidan, diplomatik munosabatlarning tiklanishi Janubiy Kavkazdagi siyosiy muhitga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Armaniston, Turkiya va Ozarbayjon o‘rtasidagi munosabatlar mintaqaviy xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlikning muhim omillaridan hisoblanadi.
Biroq bu jarayonning muvaffaqiyati faqat Yerevan va Anqaraning xohishiga bog‘liq emas. Armaniston va Ozarbayjon o‘rtasidagi tinchlik jarayoni, mintaqaviy transport yo‘laklari bo‘yicha kelishuvlar ham muhim o‘rin tutadi.
Eng muhim savol: chegara qachon ochiladi?
Pashinyanning bayonoti diplomatik jarayonda jiddiy siljish borligini ko‘rsatadi. Ammo hozircha ikki davlat chegarani to‘liq ochish yoki diplomatik munosabatlarni rasman o‘rnatish bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilgani haqida rasmiy ma’lumot yo‘q.
Erdo‘g‘an va Pashinyan 11 noyabr kuni munosabatlarni normallashtirish jarayonini davom ettirish muhimligini ta’kidlagan, Pashinyan esa 14 noyabr kuni yakuniy bosqichga yaqinlashilganini aytgan.
Demak, hozirgi vaziyatni tarixiy kelishuv imzolandi, deb emas, balki uzoq yillik ziddiyatdan keyin muhim diplomatik imkoniyat paydo bo‘ldi, deb baholash to‘g‘riroq.
Agar tomonlar bu imkoniyatdan foydalana olsa, Janubiy Kavkazdagi siyosiy va iqtisodiy manzara o‘zgarishi mumkin. 33 yildan beri yopiq turgan chegaraning ochilishi esa mintaqada yangi savdo yo‘llari, hamkorlik va qo‘shnichilik munosabatlari uchun eshik ochishi ehtimol.
Obuna bilan reklama bo'lmaydi
Zamin Premium — oyiga 4 900 so'm
Mavzuga oid yangiliklar

































Izohlar0
…