Stressga qarshi “vaksina” bormi? Olimlar javob berdi

Stress zamonaviy inson hayotining ajralmas qismiga aylangan. Imtihonlar, ishdagi bosim, moliyaviy qiyinchiliklar yoki shaxsiy hayotdagi muammolar deyarli har bir insonga tanish holat. Biroq olimlar fikricha, stress har doim ham zararli emas. Aksincha, me’yordagi va nazorat qilinadigan stress insonni kelajakdagi og‘irroq sinovlarga tayyorlashi mumkin.

Mutaxassislar bu jarayonni shartli ravishda “stressga qarshi vaksinatsiya” deb atashmoqda. Ya’ni organizm kichik va boshqariladigan qiyinchiliklarga muntazam duch kelib tursa, keyinchalik kattaroq stresslarga nisbatan chidamliroq bo‘ladi. Xuddi vaksina immunitetni shakllantirgani kabi, hayotdagi mayda sinovlar ham ruhiy barqarorlikni mustahkamlaydi.

Olimlarning ta’kidlashicha, qisqa muddatli stress diqqatni oshiradi, xotirani yaxshilaydi va inson imkoniyatlarini safarbar qiladi. Ammo stress uzoq vaqt davom etsa, xavotir, tushkunlik, uyqu buzilishi va yurak-qon tomir kasalliklari kabi muammolarga olib kelishi mumkin.

Tadqiqotlarda harbiy xizmatchilar misoli ham keltiriladi. Muntazam mashg‘ulotlar va nazorat qilinadigan qiyinchiliklar ularning stressga bardoshliligini oshirishi aniqlangan. Mutaxassislar bunday tajribani kundalik hayotda ham qo‘llash mumkinligini aytmoqda. Yangi ko‘nikmalarni o‘rganish, omma oldida so‘zlash, jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish yoki qulaylik hududidan chiqish ruhiy barqarorlikni kuchaytiradi.

Shu bilan birga, olimlar stressga qarshi haqiqiy biologik “vaksina” yaratish ustida ham ish olib bormoqda. Ayrim tajribalarda maxsus bakteriyalar stressning salbiy ta’sirini kamaytirishi mumkinligi aniqlangan. Biroq bunday vositalar hozircha ilmiy tadqiqot bosqichida qolmoqda.

Mutaxassislar hozircha stressga qarshi eng samarali usullar sifatida muntazam jismoniy faollik, sifatli uyqu, nafas mashqlari, ijtimoiy muloqot va kun tartibiga rioya qilishni tavsiya etmoqda. Xulosa qilib aytganda, stressdan butunlay qutulish qiyin, ammo unga qarshi chidamlilikni shakllantirish mumkin.