Ruhiy kuchning 14 qoidasi: Sinovlarda sinmayin desangiz...

Nega ayrim insonlar og‘ir vaziyatdan keyin ham o‘zini tez tiklaydi, boshqalar esa bitta noxush voqeani uzoq vaqt qalbida ko‘tarib yuradi? Farq muammosiz hayotda emas — insonning voqealarga qanday munosabat bildirishida.

Ruhiy kuch hissiyotsiz yoki hamma narsaga befarq bo‘lish degani emas. Aksincha, qo‘rquv, xafalik va g‘azabni tan olgan holda, ularning hayotingizni boshqarishiga yo‘l qo‘ymaslikdir.

Quyidagi qoidalar insonni bir kunda o‘zgartirmaydi. Ammo ularni muntazam qo‘llash ichki tayanchni mustahkamlab, muammolar qarshisida ongliroq harakat qilishga yordam beradi.

1. Hammadan nimadir kutishni bas qiling

Ko‘p xafagarchiliklar aytilmagan kutilmalardan boshlanadi. Biz odamlar bizni tushunishi, qadrlashi yoki xuddi o‘zimiz kabi munosabat bildirishini kutib qolamiz.

Ammo har bir insonning tarbiyasi, imkoniyati va hissiyotni ifoda etish usuli turlicha.

Kutilmalarni kamaytirish:

• odamlarning har bir harakatini shaxsiy qabul qilmaslikka;

• munosabatlarda ochiq gapirishga;

• o‘z baxtingizni boshqalarga bog‘lab qo‘ymaslikka yordam beradi.

Bu hech kimga ishonmaslik degani emas. Shunchaki aytilmagan umid o‘rniga aniq muloqotni tanlashdir.

2. Hayot har doim ham adolatli emasligini qabul qiling

Inson yaxshi bo‘lgani uchun unga faqat yaxshi voqealar sodir bo‘lishi kafolatlanmagan. Ba’zan mehnat darhol natija bermaydi, munosib odam esa adolatsiz munosabatga duch keladi.

Bu haqiqat og‘ir, ammo uni qabul qilish insonni doimiy norozilikdan ozod qiladi.

Ruhiy barqaror inson:

• «Nega aynan men?» degan savolda qolib ketmaydi;

• vaziyatdan nimani o‘rganish mumkinligini qidiradi;

• adolatsizlikni qabul qilsa-da, unga taslim bo‘lmaydi;

• o‘z nazoratidagi harakatlarga e’tibor qaratadi.

Qabul qilish — rozi bo‘lish emas. U voqelikni inkor qilmay, keyingi qadamni belgilashdir.

3. Muhabbat yoki e’tibor so‘rab yolvormang

Sog‘lom munosabatda mehr va e’tibor bir tomonlama talab bilan emas, o‘zaro xohish bilan beriladi.

Agar insonni doim:

• yozishga;

• qo‘ng‘iroq qilishga;

• qadrlashga;

• hurmat ko‘rsatishga majbur qilishga to‘g‘ri kelsa, munosabatdagi muvozanat buzilgan bo‘lishi mumkin.

O‘z qadringizni boshqa birovning javobi bilan o‘lchamang. Insonning sovuq munosabati sizning qimmatingizni kamaytirmaydi.

Sizga mehrni isbotlatishga majbur bo‘ladigan emas, uni ixtiyoriy ravishda beradigan inson kerak.

4. Hissiyotlarni bostirmang — boshqarishni o‘rganing

Ruhiy kuchli bo‘lish «yig‘lama», «jahl qilma» yoki «hech narsa his qilma» degani emas.

Bostirilgan hissiyot yo‘qolmaydi. U ichki taranglik, charchoq yoki kutilmagan portlash shaklida qaytishi mumkin.

Sog‘lom boshqarish quyidagicha:

1. Hozir nimani his qilayotganingizni nomlang.

2. Hissiyotga nima sabab bo‘lganini aniqlang.

3. Darhol javob berishdan avval tanaffus qiling.

4. Zarar yetkazmaydigan harakatni tanlang.

G‘azab kelishi tabiiy. Ammo g‘azab ustida aytilgan har bir so‘z ham to‘g‘ri bo‘lavermaydi.

5. Tartibsizlik ichida ham xotirjam qoling

Hamma narsa rejaga muvofiq ketganda xotirjam bo‘lish oson. Haqiqiy ichki barqarorlik esa vaziyat nazoratdan chiqqan paytda ko‘rinadi.

Bunday holatda:

• nafasni sekinlashtiring;

• muammoni kichik qismlarga ajrating;

• eng yaqin amaliy qadamni belgilang;

• barcha masalani bir vaqtda hal qilishga urinmang.

Vahima yechimni tezlashtirmaydi. Xotirjamlik esa miyaga aniqroq fikrlash imkonini beradi.

6. Hamma narsani o‘zingizga olmang

Odamning kayfiyati, qo‘pol javobi yoki sukuti har doim siz bilan bog‘liq bo‘lmasligi mumkin.

U:

• charchagan;

• oilaviy muammoga duch kelgan;

• qo‘rquvda;

• o‘z hissiyotlarini boshqara olmayotgan bo‘lishi mumkin.

Bu hurmatsizlikni oqlamaydi. Ammo har bir salbiy reaksiyani «menda ayb bor» deb qabul qilish ham noto‘g‘ri.

O‘zingizdan so‘rang:

«Bu voqeada mening haqiqiy mas’uliyatim qancha?»

Javob ba’zan siz o‘ylagandan ancha kam bo‘ladi.

7. Zararli munosabatlardan masofa saqlang

«Zaharli inson» degan yorliqni har bir kelishmovchilikka nisbatan ishlatish to‘g‘ri emas. Ammo muntazam ravishda kamsitish, qo‘rqitish, manipulyatsiya va chegaralarni buzish sog‘lom munosabat belgisi emas.

Ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan holatlar:

• har bir xatoni sizga ag‘darish;

• doimiy haqorat;

• nazorat va rashk;

• hissiyotlaringizni masxara qilish;

• sizga faqat ehtiyoj bo‘lganda murojaat qilish;

• kechirim so‘rab, bir xil harakatni takrorlash.

Har bir insonni o‘zgartirish vazifasi sizga yuklanmagan. Ba’zan eng sog‘lom qaror — masofa saqlashdir.

8. Muammoga emas, keyingi yechimga qarang

Muammoni inkor qilish kerak emas. Ammo uni qayta-qayta o‘ylash vaziyatni o‘zgartirmaydi.

Foydali savollar:

• Hozir nimani o‘zgartira olaman?

• Menga qanday ma’lumot yetishmayapti?

• Kimdan yordam so‘rash mumkin?

• Eng kichik keyingi qadam nima?

• Bu masalani qachon hal qilishni boshlayman?

Muammo haqida o‘ylash bilan yechim ustida ishlash o‘rtasida katta farq bor.

9. O‘zingizga ishoning, ammo xatoni ham tan oling

O‘ziga ishonch «men doim haqman» degani emas. Haqiqiy ishonch insonga xato qilganini tan olib, qayta harakat qilish imkonini beradi.

O‘ziga ishongan inson:

• tanqiddan keyin butunlay sinmaydi;

• bilmaganini so‘rashdan uyalmaydi;

• o‘z fikrini himoya qiladi;

• dalil paydo bo‘lsa, qarorini o‘zgartira oladi;

• mag‘lubiyatni shaxsiy qadrsizlik deb qabul qilmaydi.

Ishonch — mukammallik emas. U o‘zingizni xatolaringiz bilan birga qabul qilishdir.

10. Kechiring, ammo saboqni unutmang

Kechirish qilingan ishni to‘g‘ri deb tan olish emas. U xafagarchilikning hayotingizni uzoq vaqt boshqarishiga yo‘l qo‘ymaslikdir.

Biroq kechirish:

• ishonch darhol tiklanishi;

• munosabat avvalgidek davom etishi;

• chegaralar bekor qilinishi kerak degani emas.

Insonni kechirish mumkin, ammo unga avvalgi darajada ishonmaslik ham mumkin.

Kechirish qalbni yengillashtiradi, saboq esa bir xil xatoni takrorlashdan saqlaydi.

11. Yolg‘izlikdan rivojlanish uchun foydalaning

Yolg‘iz qolish va yolg‘izlikdan azob chekish bir xil emas.

Ongi ravishda yolg‘iz o‘tkazilgan vaqt:

• fikrlarni tartibga solish;

• kitob o‘qish;

• maqsadlarni qayta ko‘rib chiqish;

• ijod qilish;

• o‘z ehtiyojlaringizni anglash uchun imkoniyat beradi.

Ammo uzoq vaqt odamlardan butunlay uzilish va og‘ir tushkunlikni «rivojlanish» deb yashirish kerak emas. Inson muloqot va qo‘llab-quvvatlashga ham muhtoj.

12. Boshqalarni emas, o‘z reaksiyangizni nazorat qiling

Siz boshqa odamning:

• nima deyishini;

• qanday qaror qabul qilishini;

• sizga qanday munosabatda bo‘lishini to‘liq boshqara olmaysiz.

Ammo o‘zingizning:

• javob berish usulingizni;

• chegarangizni;

• qaroringizni;

• qayerda qolish yoki ketishingizni boshqara olasiz.

Energiyani boshqalarni o‘zgartirishga emas, shaxsiy harakatingizni tanlashga sarflash ichki kuchni oshiradi.

13. Nazorat qila olmaydigan narsalarni qo‘yib yuboring

O‘tmishni o‘zgartirib bo‘lmaydi. Boshqa insonning fikrini ham majburan almashtirib bo‘lmaydi. Barcha xavfni oldindan bartaraf etishning ham imkoni yo‘q.

Qo‘yib yuborish — befarqlik emas. U nazoratingizdan tashqaridagi narsalarga butun kuchingizni sarflamaslikdir.

Ikkita ro‘yxat tuzing:

Birinchi ustundagi ishlarga harakat qiling. Ikkinchisini esa qabul qilishni o‘rganing.

14. Ichki xotirjamlikni hamma narsadan ustun qo‘ying

Har bir bahsda g‘olib chiqish shart emas. Har bir haqoratga javob berish ham zarur emas.

Ba’zan inson haqligini isbotlaydi, ammo xotirjamligini yo‘qotadi.

Ichki tinchlikni asrash uchun:

• keraksiz bahsni tark eting;

• xabarga darhol javob bermang;

• dam olish uchun vaqt ajrating;

• uyqu va jismoniy faollikni e’tiborsiz qoldirmang;

• kim bilan qancha vaqt o‘tkazishingizni tanlang.

Sukut har doim zaiflik emas. Ba’zan u eng ongli javob bo‘ladi.

Ruhiy kuch haqidagi eng katta xato

Ko‘pchilik ruhiy kuchli inson:

• hech qachon yig‘lamaydi;

• yordam so‘ramaydi;

• doim xotirjam;

• barcha muammoni yolg‘iz hal qiladi deb o‘ylaydi.

Aslida esa kuchli inson ham qiynaladi. Farqi shundaki, u qiynalayotganini tan oladi va zarur bo‘lsa, yordamga murojaat qiladi.

Uzoq davom etayotgan tushkunlik, doimiy xavotir, uyqu buzilishi yoki kundalik hayotni davom ettirish qiyinlashsa, psixolog yoki shifokor bilan gaplashish zaiflik emas — mas’uliyatli qaror.

Bugundan boshlash mumkin bo‘lgan uch qadam

Birinchi qadam — nazorat qila oladigan va olmaydigan narsalaringizni ajrating.

Ikkinchi qadam — sizga eng ko‘p zarar yetkazayotgan bitta odatni tanlang: ortiqcha kutilma, keraksiz bahs yoki hamma narsani o‘zingizga olish.

Uchinchi qadam — keyingi yetti kun davomida yangi reaksiyani ongli ravishda mashq qiling.

Katta o‘zgarishlar doim katta qarorlardan boshlanmaydi. Ular bir xil vaziyatda bu safar boshqacha javob berishdan boshlanadi.

Asosiy xulosa

Ruhiy kuch hayotda muammo bo‘lmasligi emas. U muammo kelganda o‘zingizni yo‘qotib qo‘ymaslik, hissiyotlarni tan olish va baribir ongli qaror qabul qila olishdir.

Siz barcha voqeani nazorat qilolmaysiz. Ammo ular sizda qanday iz qoldirishi va keyingi qadamingiz qanday bo‘lishini tanlashingiz mumkin.

Sizningcha, ruhiy kuchga erishishda eng qiyin qadam qaysi — kechirish, kutilmalardan voz kechish yoki qo‘yib yuborish? Fikringizni izohlarda qoldiring!