Sunʼiy intellekt raqamli toʻlovlar sohasida inqilob qiladi: Hindiston tajribasi

Hindiston milliy toʻlov korporatsiyasi (NPCI) rahbari Dilip Asbe raqamli toʻlovlar tizimining navbatdagi rivojlanish bosqichida sunʼiy intellekt (AI) texnologiyalari hal qiluvchi rol oʻynashini maʼlum qildi. Hozirda mamlakatda Unified Payment Interface (UPI) tizimi orqali kuniga 750 milliondan ortiq tranzaksiya amalga oshirilmoqda, biroq maqsad bu koʻrsatkichni bir milliarddan oshirishdir. TechCrunch nashriga bergan intervyusida Asbe AI nafaqat foydalanuvchilar sonini oshirish, balki xavfsizlik va kreditlash tizimini ham tubdan oʻzgartirishini taʼkidladi. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Mutaxassisning fikricha, sunʼiy intellekt yangi foydalanuvchilarni tizimga jalb qilishda, ayniqsa, koʻp tilli interfeyslar va ovozli yordamchilar orqali muhim vositaga aylanadi. Hindiston kabi koʻp tilli davlatda ovozli buyruqlar orqali toʻlovlarni amalga oshirish raqamli savodxonligi past boʻlgan qatlam uchun ham moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkonini yaratadi. Bu esa mamlakat hukumati va markaziy bankining yarim milliard yangi foydalanuvchini qamrab olish rejasiga mos keladi.

Xavfsizlik va firibgarlikka qarshi kurash

AI texnologiyalarining eng muhim yoʻnalishlaridan biri — xavfsizlikdir. NPCI rahbari sunʼiy intellekt algoritmlari shubhali tranzaksiyalarni real vaqt rejimida aniqlash va "mull" (pul yuvishda foydalaniladigan hisoblar) hisob raqamlarini bloklashda samarali ekanini qayd etdi. Bu tizim fuqarolarning mablagʻlarini himoya qilish bilan birga, raqamli iqtisodiyotga boʻlgan ishonchni mustahkamlaydi.

Shuningdek, raqamli iz qoldirgan foydalanuvchilar va tadbirkorlar uchun kredit ajratish jarayoni ham AI yordamida soddalashtiriladi. Anʼanaviy bank hujjatlariga ega boʻlmagan kichik biznes vakillari oʻzlarining raqamli toʻlovlar tarixi asosida moliyaviy koʻmak olish imkoniyatiga ega boʻladilar. Bu esa iqtisodiy faollikni oshirishga xizmat qiladi.

Ovozli texnologiyalar va kichik til modellari

Hozirda ovozli modellar hali mukammallik darajasiga yetmagan boʻlsa-da, NPCI bu yoʻnalishda faol ishlamoqda. 2023-yilda ishga tushirilgan ovozli interaktiv tizim hali keng ommalashmadi, biroq toʻgʻri yondashuv bilan u toʻlov ekotizimining ajralmas qismiga aylanishi kutilmoqda. AQShda OpenAI va Coinbase kabi kompaniyalar moliyaviy maslahatlar va agentlik savdosi uchun AIdan foydalanayotgan bir paytda, Hindiston ham oʻzining tartibga soluvchi doirasini yaratmoqda.

Dilip Asbening soʻzlariga koʻra, Hindiston moliya sektori uchun maxsus "kichik til modellari"ni (Small Language Models) yaratish imkoniyati mavjud. Katta modellardan farqli oʻlaroq, bu modellar aniq maʼlumotlar toʻplamiga asoslanadi va xatolik darajasi minimal boʻladi. Masalan, oʻtgan yili ishga tushirilgan FIMI modeli allaqachon bir milliondan ortiq foydalanuvchiga toʻlovlardagi nizolarni hal qilishda yordam bermoqda.

Shu bilan birga, Hindiston raqamli toʻlovlar bozorida raqobat masalasi ham dolzarb boʻlib qolmoqda. Hozirda PhonePe va Google Pay bozorning 80 foizidan ortigʻini nazorat qiladi. Regulyator bitta ilovaning ulushini 30 foiz bilan cheklashni rejalashtirgan va bu qoida 2026-yil oxiridan kuchga kirishi kutilmoqda. Bu esa bozorda yangi FinTech startaplari va AIga asoslangan yechimlar uchun keng yoʻl ochishi mumkin.