Aviatsiya inqilobi: CFM samolyotlar yoqilgʻi sarfini 20 foizga kamaytiruvchi dvigatelni sinovdan oʻtkazmoqda

Aviatsiya sanoatida yoqilgʻi tejamkorligi va ekologik tozalik borasida tub burilish kutilmoqda. GE Aerospace va Safran Aircraft Engines kompaniyalarining qoʻshma korxonasi hisoblangan CFM International yangi avlod RISE (Revolutionary Innovation for Sustainable Engines) dasturi doirasida Open Fan texnologiyasiga asoslangan dvigatelning toʻliq oʻlchamli sinovlarini boshladi. Ushbu innovatsion ishlanma zamonaviy samolyotlarning yoqilgʻi sarfini sezilarli darajada kamaytirishga xizmat qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Loyiha doirasidagi eng asosiy yangilik Open Fan, yaʼni ochiq ventilyatorli konstruksiyadir. Odatiy aviatsiya dvigatellaridan farqli oʻlaroq, bu tizimda tashqi himoya qobigʻidan voz kechilgan. Bu esa dvigatelning umumiy vaznini oshirmagan holda, ventilyator hajmini sezilarli darajada kattalashtirish imkonini beradi. Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, kattaroq ventilyator koʻproq havo oqimini harakatga keltirib, pastroq tezlanish bilan yuqori tortish kuchini hosil qiladi, bu esa samaradorlikni keskin oshiradi.

Tejamkorlik va ekologik samaradorlik

CFM hisob-kitoblariga koʻra, bunday sxema yoqilgʻi sarfini hozirgi eng ilgʻor dvigatellarga nisbatan 20 foizdan koʻproqqa qisqartirishi mumkin. Bu nafaqat aviakompaniyalarning xarajatlarini kamaytiradi, balki atmosferaga chiqarilayotgan karbonat angidrid gazini ham xuddi shu miqdorda ozaytiradi. Dunyo boʻylab yashil iqtisodiyot va uglerod neytralligiga intilish kuchayayotgan bir paytda, ushbu texnologiya aviatsiya kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Hozirgi bosqichda muhandislar Open Fan tizimining toʻliq oʻlchamli elementlarini real parvoz sharoitlariga yaqin holatda tekshirmoqdalar. Sinovlar doirasida dvigatelning qushlar bilan toʻqnashishi, muzlashi, chang va begona zarralar kirib qolishi kabi ekstremal holatlar modellashtiriladi. Bu jarayonlar konstruksiyaning xalqaro aviatsiya xavfsizligi talablariga qay darajada javob berishini koʻrsatib beradi.

Kelajak sari qadam

RISE dasturi 2021-yilda taqdim etilgan boʻlib, hozirda uning ustida 2000 nafardan ortiq muhandis ish olib bormoqda. Fransiyaning Vilarosh shahridagi maxsus 8 metrli sinov stendida amalga oshirilayotgan tadqiqotlar allaqachon ijobiy natijalarni bermoqda. Masalan, tizimning bir qismi boʻlgan past bosimli yuqori tezlikli turbina 1000 soatdan ortiq muvaffaqiyatli ishladi.

Yangi texnologiyaning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:

• Yoqilgʻi sarfining 20 foizdan koʻproqqa kamayishi;
• Atmosferaga CO2 chiqindilarining qisqarishi;
• Konstruksiya vaznining optimallashuvi;
• Tor fyuzelyajli samolyotlar uchun yuqori samaradorlik.

Kompaniya rejalariga koʻra, ushbu yangi avlod dvigatellari 2030-yillarning oʻrtalariga borib tijoriy samolyotlarga oʻrnatila boshlaydi. Bu esa Oʻzbekiston kabi uzoq masofali parvozlar va tranzit aviatsiya rivojlanayotgan hududlar uchun ham kelajakda parvozlar tannarxini arzonlashtirish va ekologik yukni kamaytirish imkonini beradi.