Atlantika okeanida noyob iqlimiy hodisa: Dunyo ob-havosida kutilmagan oʻzgarishlar

Tinch okeanida oʻta kuchli El-Niño hodisasi shakllanayotgan bir paytda, meteorologlar Atlantika okeanining tropik qismida kamdan-kam uchraydigan iqlimiy anomaliya — Atlantika Ninʼyasini qayd etishmoqda. Okean sharqiy ekvatorial qismidagi suv haroratining noodatiy darajada pasayishi bilan bogʻliq ushbu hodisa soʻnggi 40 yil ichida bor-yoʻgʻi 5 marta kuzatilgan boʻlib, u global ob-havo tizimiga sezilarli taʼsir koʻrsatishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Atlantika Ninʼyasini Tinch okeanidagi mashhur La-Niña bilan adashtirmaslik lozim. Garchi ikkala hodisa ham suvning sovishi bilan bogʻliq boʻlsa-da, ular turli okeanlarda va turlicha iqlimiy sikllar doirasida sodir boʻladi. AQSH Milliy okean va atmosfera tadqiqotlari boshqarmasi (NOAA) maʼlumotlariga koʻra, agar Atlantika yuzasidagi harorat ketma-ket ikki mavsum davomida meʼyordan kamida 0,5 daraja past boʻlsa, bu joriy oʻn yillikdagi eng noyob oltinchi holat sifatida rasman tasdiqlanadi.

Ikki xil anomaliyaning oʻzaro taʼsiri

Hozirda NOAA xaritalarida bir vaqtning oʻzida ikki qarama-qarshi manzara aks etmoqda: Janubiy Amerika qirgʻoqlari yaqinida issiq El-Niño oqimi va Afrika janubi-sharqiy qirgʻoqlarida sovuq Atlantika Ninʼyasi hududi shakllangan. Severe Weather Europe portali mutaxassisi Andrej Flisning taʼkidlashicha, ushbu ikki tizim tabiatan turlicha boʻlsa-da, atmosferadagi jarayonlarga oʻxshash taʼsir koʻrsatadi.

Xususan, har ikkala tizim ham Atlantika okeanida kuchli dovullar hosil boʻlish ehtimolini kamaytiradi. El-Niño shamolning vertikal siljishini kuchaytirib, momaqaldiroqli tizimlarning yirik siklonlarga aylanishiga toʻsqinlik qilsa, Atlantika Ninʼyasi okean suvining sovuqligi hisobiga atmosferaga issiqlik va namlik koʻtarilishini cheklaydi. Bu esa konveksiya jarayonini qiyinlashtirib, boʻronlarning kuchayishiga yoʻl qoʻymaydi.

Dovullar mavsumidagi pasayish

Statistik maʼlumotlarga koʻra, Atlantika Ninʼyasi davrida tropik siklonlar soni teskari issiq faza — Atlantika Ninʼyosiga qaraganda qariyb 50 foizga kamroq boʻladi. 2026-yilgi dovullar mavsumi hozircha kutilganidan ancha zaif rivojlanmoqda. Masalan, iyul oyi oʻrtalariga qadar odatda ikkita nomlangan shtorm shakllanishi kerak boʻlsa, joriy yilda faqatgina "Artur" tropik shtormi qayd etildi.

Ayni paytda AQSH Milliy dovullar markazi (NHC) ikkita yangi siklon shakllanishi mumkin boʻlgan hududni kuzatmoqda, biroq ularning kuchayish ehtimoli juda past (10-20 foiz) deb baholanmoqda. Tinch okeanida esa vaziyat butunlay boshqacha: El-Niño taʼsiridagi issiq suvlar shtormlarning faol shakllanishiga zamin yaratmoqda, xususan, "Elida" tropik shtormi hozirda quruqlikdan uzoqda gʻarbga qarab harakatlanmoqda.

Garchi El-Niño va Atlantika Ninʼyasining kombinatsiyasi AQSH qirgʻoqlari uchun yirik dovullar xavfini kamaytirayotgan boʻlsa-da, mutaxassislar xotirjamlikka berilmaslikni maslahat berishadi. Chunki okeandagi iqlimiy faollikning choʻqqisi odatda avgust oyiga toʻgʻri keladi va vaziyat istalgan vaqtda oʻzgarishi mumkin. Oʻzbekiston kabi kontinental hududlar uchun bu kabi okean anomaliyalari bevosita xavf tugʻdirmasa-da, ular global havo massalari harakatini oʻzgartirib, uzoq muddatli yogʻingarchilik va harorat prognozlariga taʼsir koʻrsatadi.