Dunyo iqlimi xavf ostida: “Super El-Nino” ehtimoli 81 foizga yetdi

Tinch okeanining ekvatorial qismida yuzaga keladigan global iqlim hodisasi — El-Nino kutilganidan ancha kuchliroq tus olishi mumkin. AQSH Milliy meteorologiya xizmati (NWS) tomonidan eʼlon qilingan soʻnggi hisobotga koʻra, joriy tabiiy hodisaning “Super El-Nino” darajasiga koʻtarilish ehtimoli 81 foizni tashkil etmoqda. Bu esa yaqin yillarda sayyoramizda anomal issiq harorat va keskin ob-havo oʻzgarishlari davom etishidan dalolat beradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Mutaxassislarning prognozlariga koʻra, ushbu iqlimiy tizim 97 foiz ehtimollik bilan kamida 2027-yilning bahorigacha oʻz taʼsirini saqlab qoladi. El-Nino — Tinch okeanining sharqiy qismida suv yuzasi haroratining koʻtarilishi bilan bogʻliq jarayon boʻlib, u atmosferadagi issiqlik taqsimotini butunlay oʻzgartirib yuboradi. Natijada global miqyosda havo oqimlari yoʻnalishi oʻzgarib, turli mintaqalarda kutilmagan tabiiy ofatlarga sabab boʻladi.

Global harorat rekordlari yangilanishi mumkin

NWS maʼlumotlariga koʻra, hozirda Tinch okeanining markaziy va sharqiy zonalarida suv harorati iqlimiy meʼyordan 1 darajadan koʻproqqa oshgan, ayrim hududlarda esa bu koʻrsatkich 3 darajaga yaqinlashmoqda. Agar harorat koʻtarilishda davom etsa, joriy epizod 1950-yildan beri kuzatilgan eng kuchli “Super El-Nino” hodisalari roʻyxatiga kiradi. Bu esa oʻz navbatida 2026 va 2027-yillarning insoniyat tarixidagi eng issiq yillar boʻlishiga olib kelishi mumkin.

Kuchli El-Nino davrlarida dunyoning turli nuqtalarida yogʻingarchilik va harorat muvozanati keskin buziladi. Masalan, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida qurgʻoqchilik, yirik oʻrmon yongʻinlari va hosilning nobud boʻlish xavfi ortadi. Shu bilan birga, okeanning boshqa qismlarida suv toshqinlari va kuchli boʻronlar kuzatilishi odatiy holga aylanadi. Qizigʻi shundaki, ushbu hodisa Atlantika okeanida dovullar faolligining pasayishiga ham sabab boʻlishi mumkin.

Olimlarning xavotiri va chora-tadbirlar

AQSH Okean va atmosfera tadqiqotlari milliy boshqarmasi (NOAA) iyun oyidayoq El-Nino shakllanganini tasdiqlagan edi. Biroq yangi kuzatuvlar jarayon kutilganidan tezroq kuchayib borayotganini koʻrsatdi. Olimlar ushbu tabiiy ofatning oqibatlarini yumshatish uchun geo-muhandislik usullarini, yaʼni iqlim tizimiga sunʼiy ravishda taʼsir koʻrsatishni muhokama qilishgan. Ammo hozircha bunday keng koʻlamli texnologiyalar mavjud emas va bu gʻoya ilmiy doiralarda jiddiy bahslarga sabab boʻlmoqda.

Oʻzbekiston kabi kontinental iqlimga ega mamlakatlar uchun ham bunday global oʻzgarishlar eʼtiborsiz qolmaydi. El-Nino bevosita mintaqamizda boʻlmasa-da, global atmosferadagi oʻzgarishlar Markaziy Osiyoda ham qishning kutilmagan darajada iliq kelishi yoki yoz oylarida anomal issiq toʻlqinlarning davomiyligi oshishiga taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bu esa qishloq xoʻjaligi va suv resurslarini boshqarishda yangicha yondashuvlarni talab etadi.

Xulosa qilib aytganda, “Super El-Nino” nafaqat ekologik, balki iqtisodiy muammolarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Dunyo hamjamiyati 2027-yilgacha davom etishi prognoz qilinayotgan ushbu iqlimiy tebranishlarga tayyor turishi lozim. Hozircha asosiy eʼtibor ob-havo monitoringini kuchaytirish va yuzaga kelishi mumkin boʻlgan tabiiy ofatlarning oldini olishga qaratilgan.