Толибон амалдорларига смартфон ишлатиш тақиқланди

Афғонистонда ҳокимиятни бошқараётган «Толибон» ҳаракати ва давлат хизматчилари учун янги чеклов жорий этилди. Хабарларга кўра, ҳаракат раҳбари Ҳайбатулла Охундзода «Толибон» вакиллари ҳамда ҳукумат тизимидаги ходимларга смартфондан фойдаланишни тақиқловчи фармонни имзолаган.

Afghanistan International нашри тегишли ҳужжатга таяниб ёзишича, янги тартибга кўра, «Толибон» ҳаракати аъзолари ва давлат хизматчилари ўзаро алоқа қилиш учун фақат оддий телефонлардан фойдаланиши керак бўлади. Смартфон ишлатиш эса қоидабузарлик эмас, балки жиноят сифатида баҳоланиши мумкин.

Маълум қилинишича, ушбу тақиқни бузган шахслар ҳарбий суд олдида жавоб беради. Бироқ смартфондан фойдаланган амалдор ёки ҳаракат вакилига қандай жазо қўлланиши ҳозирча очиқ айтилмаган.

Янги фармоннинг асосий мақсади сифатида интернетдан «нотўғри фойдаланиш» ва «ахлоққа зид контент» кўришнинг олдини олиш кўрсатилмоқда. «Толибон» раҳбарияти смартфонлар орқали интернетга кириш имконияти ҳаракат аъзолари ва амалдорлар орасида интизомга салбий таъсир қилиши мумкин, деб ҳисоблаётгани тахмин қилинмоқда.

Бу қарор Афғонистонда рақамли технологиялар, ахборот эркинлиги ва давлат хизматчилари фаолиятига нисбатан янада қаттиқ назорат ўрнатилиши мумкинлигини кўрсатади. Чунки бугунги кунда смартфон нафақат алоқа воситаси, балки ахборот олиш, иш юритиш, ҳужжат алмашиш ва тезкор мулоқот қилиш учун ҳам асосий қурилмага айланган.

Бироқ «Толибон» раҳбарияти замонавий гаджетларга нисбатан анчадан бери эҳтиёткор ва танқидий муносабат билдириб келади. Ҳайбатулла Охундзода 2025 йилдаёқ афғонларни замонавий қурилмалардан фойдаланиш вақтини камайтиришга чақирган эди. Бу чақириқ ортидан мамлакатда смартфон ва интернетдан фойдаланиш бўйича турли чекловлар муҳокама қилина бошлаган.

Афғонистон ҳукумати олий таълим вазири Нидо Муҳаммад Надим ҳам аввалроқ смартфонларни кескин танқид қилган. У замонавий алоқа қурилмаларини «мусулмонларнинг асосий душманларидан бири» деб атагани айтилган. Бу баёнот мамлакатда таълим муассасалари ва давлат идораларида смартфонлардан фойдаланишга нисбатан салбий муносабат кучайганини кўрсатган эди.

Ўтган йилнинг октябрь ойида Надим университетларга смартфон олиб кириш мумкин эмаслигини билдирган. Ушбу тақиқдан фақат олий ўқув юртлари ректорлари ва ўқув марказлари раҳбарлари истисно қилиниши мумкинлиги айтилган. Бу эса чекловлар аввало таълим соҳаси, кейин эса давлат хизматида ҳам кенгайиши эҳтимолини кўрсатганди.

Энди эса смартфон тақиқлари «Толибон» ва ҳукумат вакилларига ҳам татбиқ этилмоқда. Бу Афғонистонда рақамли ҳаёт устидан назорат янада кучайиши мумкинлигидан дарак беради. Айниқса, смартфондан фойдаланишни ҳарбий судгача олиб бориладиган жиноят сифатида баҳолаш кескин чора сифатида кўрилмоқда.

Бундай қарор амалда давлат хизматчилари ва ҳаракат аъзоларининг интернетдан фойдаланиш имкониятини жиддий чеклаши мумкин. Оддий телефонлар орқали фақат қўнғироқ ва SMS каби чекланган алоқа имкониятлари мавжуд. Смартфонлардан воз кечиш эса тезкор ахборот, ижтимоий тармоқлар, мессенжерлар ва рақамли хизматларга киришни сезиларли даражада камайтиради.

Шу билан бирга, фармоннинг ижроси қандай таъминланиши, қоидабузарлар қандай аниқланиши ва уларга нисбатан қандай жазо қўлланиши ҳали номаълум. Бу саволлар Афғонистон жамоатчилиги ва халқаро кузатувчилар учун очиқ қолмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, «Толибон» раҳбарияти смартфонлардан фойдаланишни чеклаш орқали ҳаракат ва давлат тизими ичида ахборот оқимини назорат қилишга уринмоқда. Бу қарор Афғонистонда технологиялардан фойдаланишга нисбатан янада консерватив ёндашув кучайиб бораётганини кўрсатади.

Смартфон бугун дунёда иш, таълим ва алоқанинг оддий воситасига айланган бир пайтда, Афғонистонда ундан фойдаланиш айрим гуруҳлар учун жиноят даражасигача олиб чиқилаётгани минтақадаги вазиятга яна бир бор эътибор қаратади.