Россия С-400 билан бир кунда 10 та МиГ-29 уриб туширилганини даъво қилди

Россия ҳарбийлари 2023 йилда С-400 «Триумф» зенит-ракета тизимларидан фойдаланиб, бир сутка ичида Украинанинг ўнта МиГ-29 қирувчи самолётини уриб туширганини маълум қилди.

Бу ҳақда Россия Мудофаа вазирлигининг «Военная мысль» журналида чоп этилган мақолада айтилган. Бироқ келтирилган натижалар Украина томонидан тасдиқланмаган, очиқ манбаларда ҳам ўнта самолётнинг бир кунда йўқотилганини исботловчи етарли далиллар мавжуд эмас.

Россия нашри қандай рақамларни келтирди?

Мақола Россия Ҳаво-космик кучлари зенит-ракета қўшинлари бошлиғи генерал-майор Александр Романенков иштирокида тайёрланган.

Унда қайд этилишича, 2023 йилда С-400 тизимлари ёрдамида илк бор уфқ ортидаги нишонларга қарши жанговар отишлар амалга оширилган.

Россия томонининг даъвосига кўра:

— бир сутка ичида ўнта МиГ-29 қирувчиси уриб туширилган;
— бир ҳафта давомида жами 24 та Украина ҳарбий самолёти йўқ қилинган;
— айрим самолётларнинг аниқ тури мақолада кўрсатилмаган.

Бу рақамлар тасдиқланган йўқотишлар эмас, Россия ҳарбий нашри тақдим этган маълумотлар ҳисобланади.

Аввалги расмий хабарларда бошқа рақамлар айтилган

2023 йил октябрида Россия Мудофаа вазирлиги тарқатган кунлик ҳисоботда бир суткада еттита Украина МиГ-29 самолёти уриб туширилгани айтилган эди.

Ўша ҳисоботда бир ҳафта ичида жами 12 та самолёт — ўнта МиГ-29 ва иккита Су-25 йўқ қилингани билдирилган.

Орадан бир неча кун ўтиб, Россиянинг ўша пайтдаги мудофаа вазири Сергей Шойгу беш кун ичида 24 та Украина самолёти уриб туширилганини маълум қилган.

Шу тариқа, турли вақтларда эълон қилинган расмий рақамлар бир-бирига тўлиқ мос келмайди:

— аввал бир суткада еттита МиГ-29;
— бир ҳафтада 12 та самолёт;
— кейинчалик беш кунда 24 та самолёт;
— янги мақолада эса бир суткада ўнта МиГ-29 ва бир ҳафтада 24 та самолёт.

Бу фарқлар воқеанинг аниқ санаси, нишонлар тури ва йўқотишлар сони бўйича қўшимча мустақил тасдиқ зарурлигини кўрсатади.

«Уфқ ортидаги отиш» қандай ишлаган?

Ернинг эгрилиги сабабли ердаги радар паст баландликда узоқ масофада учаётган самолётни ҳар доим ҳам бевосита кўра олмайди.

Россия нашрида тасвирланган усулда С-400 тизимлари «пистирма» ҳолатида жойлаштирилган. Украина самолётлари ҳавога кўтарилганидан кейин ракета қурилмалари олдинга сурилиб, улар нишонлар ўт очиш ҳудудига кириши мумкин бўлган нуқталарга олиб чиқилган.

Уфқ ортидаги нишонга зарба беришда бошқа радарлар ёки ҳаводаги узоқ масофали радиолокацион кузатув воситаларидан олинган маълумотлардан фойдаланилиши мумкин. 2023 йилда Россия ҳарбий манбалари С-400 тизимлари А-50 узоқ радиолокацион кузатув самолёти билан биргаликда қўллангани ҳақида ҳам ёзган эди.

Бироқ айнан қайси самолётлар, қаерда ва қандай шароитда урилгани ҳақида техник далиллар оммага тақдим этилмаган.

С-400 қанча масофадаги нишонни ура олади?

С-400 «Триумф» узоқ ва ўрта масофадаги ҳаво мудофаа тизими бўлиб, Россия армияси қуролланишига 2007 йилда қабул қилинган.

«Рособоронэкспорт» маълумотига кўра, тизим 40Н6Е, 48Н6Е3 ва 9М96Е2 каби турли ракеталардан фойдаланиши мумкин. Экспорт вариантининг аэродинамик нишонларни йўқ қилиш бўйича энг узоқ масофаси 380 километргача деб кўрсатилган.

Тизим қуйидаги нишонларга қарши мўлжалланган:

— қирувчи ва бомбардимончи самолётлар;
— ҳаводаги радиолокацион кузатув самолётлари;
— разведка ва радиоэлектрон кураш воситалари;
— қанотли ҳамда айрим баллистик ракеталар.

Бироқ каталоглардаги максимал масофа ҳар қандай жанг шароитида нишон шу узоқликдан муваффақиятли урилади, дегани эмас. Самолёт баландлиги, радар кўриниши, радиоэлектрон кураш, нишоннинг манёври ва ташқи кузатув маълумотлари натижага таъсир қилади.

Ўнта МиГ-29 йўқотилгани тасдиқланганми?

Украина Ҳаво кучлари бундай миқёсдаги бир кунлик йўқотишни очиқ равишда тасдиқламаган.

Ҳарбий техника йўқотишларини фото ва видеолар асосида ҳисоблайдиган Oryx базасида уруш бошланганидан бери Украинанинг 38 та МиГ-29 самолёти йўқотилгани ёки шикастлангани қайд этилган. Бироқ ушбу база фақат очиқ визуал далиллар мавжуд бўлган ҳолатларни рўйхатга олади ва барча ҳақиқий йўқотишларни қамраб олмаслиги мумкин.

Очиқ манбалардаги маълумотлар Россия томони айтган ўнта МиГ-29нинг айнан бир суткада уриб туширилганини мустақил равишда тасдиқламайди. Шу билан бирга, визуал далилнинг йўқлиги ҳодиса умуман бўлмаганини ҳам автоматик равишда исботламайди.

Уруш шароитида ҳар икки томон ўз йўқотишларини яшириши, рақибнинг йўқотишларини эса ошириб кўрсатиши мумкин. Шу сабаб самолётлар каби қиммат ҳарбий техникалар бўйича баёнотлар спутник тасвирлари, самолёт рақамлари, учувчилар ҳақидаги маълумотлар ёки бир нечта мустақил манба билан тасдиқланиши талаб этилади.

Россия ҳарбийлари ҳам тактика такрорланмаслигини тан олди

«Военная мысль» мақоласида Украина томони С-400 тизимларидан фойдаланишнинг янги усулини ўрганиб чиққан бўлиши мумкинлиги ҳам қайд этилган.

Муаллифлар фикрича, «пистирма» тактикаси душман томонидан таҳлил қилингач, аввалгидек юқори натижани яна такрорлаш қийинлашади.

Самолётлар:

— хавфли ҳудудларга яқинлашмаслиги;
— паст баландликда ҳаракатланиши;
— С-400 қурилмаларини олдиндан аниқлашга уриниши;
— узоқ масофали қуролларни фронтдан анча орқада туриб ишлатиши мумкин.

Шу боис Россия ҳарбийлари узоқ масофали тизимларни доимий бир нуқтада сақлаш эмас, самолётлар ҳавога кўтарилганидан кейин кутилмаган ҳудудларга тезкор жойлаштириш усулини муҳим деб ҳисобламоқда.

Катта натижа, аммо ҳали очиқ саволлар кўп

Россия ҳарбий нашри С-400 тизимларининг 2023 йилдаги қўлланишини катта муваффақият сифатида тақдим этмоқда. Агар ўнта МиГ-29нинг бир суткада уриб туширилгани ҳақидаги маълумот тасдиқланса, бу замонавий урушдаги энг йирик бир кунлик авиация йўқотишларидан бири бўлади.

Бироқ ҳозирча ушбу даъвони тасдиқлайдиган самолёт рақамлари, воқеа жойлари, спутник суратлари ёки бошқа мустақил далиллар эълон қилинмаган.

Шу сабаб хабарни «Россия бир кунда ўнта МиГ-29ни уриб туширди» деб қатъий факт сифатида эмас, «Россия ҳарбий нашри шундай натижага эришилганини даъво қилди» шаклида бериш тўғри бўлади. Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингиз ҳамда дўстларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!