Олимлар юлдузга ўхшаш сирли қора туйнукни аниқлади

Астрономлар юлдуз сингари нур таратадиган, бироқ энергияси қора туйнукларга хос бўлган ғайриоддий космик объектни аниқлади. “Қора туйнук юлдузи” деб аталган мазкур объект бутун Қуёш тизими ҳажмига тенг бўлиб, Ердан миллиардлаб ёруғлик йили узоқликда жойлашган. Бу ҳақда халқаро олимлар гуруҳининг “Nature” журналида чоп этилган тадқиқотида маълум қилинди.

Қайд этилишича, олимлар ушбу сирли объектни NASA’нинг “James Webb” космик телескопи орқали олинган, Коинотнинг илк даврларига оид тасвирларни ўрганиш жараёнида аниқлаган. MoM-BH-1* деб номланган объект Кит юлдузи туркумида жойлашган. Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, у Катта портлашдан тахминан 660 миллион йил ўтиб шаклланган.

Тадқиқотчилар дастлаб объектни улкан қизил юлдуз сифатида қабул қилган. Бироқ унинг энергия ажратиш кўрсаткичлари бу тахминга мос келмаган. Ҳисоб-китоблар объект маълум бўлган ҳар қандай юлдуздан 100 миллиард марта кўпроқ энергия ажратаётганини кўрсатган. Бу эса унинг қора туйнукларга хос хусусиятларга эга эканидан далолат берган.

“Биз астрофизик объектнинг янги тури — қора туйнук юлдузини аниқладик”, — деган Массачусетс технология институти қошидаги Кавли астрофизика ва космик тадқиқотлар институти олими Роҳан Найду.

Унинг таъкидлашича, объект “одатда қора туйнуклар билан боғлиқ бўлган энергия билан ёритилади, бир вақтнинг ўзида эса классик юлдузларга хос белгиларни ҳам намоён қилади”.

Компьютер моделлаштириш натижалари эса объект ядровий синтез орқали энергия ишлаб чиқарадиган улкан юлдуз эмаслигини кўрсатган. Олимларнинг тахминига кўра, MoM-BH-1 зич газ қатламлари билан ўралган қора туйнук* бўлиб, мазкур газ унинг нурланишини оддий юлдузникига ўхшатиб кўрсатмоқда.

Тадқиқотчилар MoM-BH*-1 нури деярли тўлиқ қизил эканини ва маълум бир тўлқин узунлигидан кейин кескин йўқолишини ҳам қайд этган. Найдунинг айтишича, ушбу хусусиятни ҳозиргача маълум бўлган бошқа космик объектлар билан таққослаш анча қийин.

Астрономларнинг фикрича, агар тадқиқот натижалари кейинги кузатувлар орқали тасдиқланса, “James Webb” телескопи тасвирларида аниқланган бошқа кўплаб сирли “Кичик қизил нуқталар” ҳам қора туйнук юлдузлари бўлиши мумкин.

Тадқиқотчилар бундай объектлар галактикалар эволюциясида муҳим ўрин тутган бўлиши эҳтимолини билдирмоқда. Хусусан, улар бугунги кунда галактикалар марказида мавжуд бўлган ўта улкан қора туйнукларнинг дастлабки шакллари бўлиши мумкинлигини тахмин қилмоқда.

Роҳан Найдунинг сўзларига кўра, “қора туйнук юлдузлари” деярли ҳар бир ўта улкан қора туйнукнинг шаклланишидаги илк босқич бўлиши, шунингдек, юлдузлар пайдо бўлиши ва галактикаларнинг кейинги ривожланишига ҳам сезиларли таъсир кўрсатган бўлиши мумкин.