«Яндекс» собиқ раҳбари Palantir билан бирлашди: У Россияга қандай хавф туғдирмоқда?

Глобал технология бозорида ва киберхавфсизлик майдонида катта шов-шувга сабаб бўлган стратегик келишув имзоланди. Россия билан ҳарбий-технологик қаршиликда фаол иштирок этиб келаётган АҚШнинг машҳур Palantir компанияси ҳамда «Яндекс»нинг собиқ бош директори Аркадий Волож асос солган Исроилнинг Nebius Group компанияси ўзаро стратегик ҳамкорликни расман эълон қилди. «Readovka» маълумотларига таяниб хабар қилинишича, ушбу келишув доирасида Воложнинг инфратузилмаси тўғридан-тўғри Palantir’нинг хавфсиз тизимига интеграция қилинади. Энг эътиборли жиҳати, бу келишув Palantir раҳбари Алекс Карпнинг Украина мудофаа технологияларига йирик сармоя киритиши билан бир вақтда содир бўлди.

Хўш, Россия IT ландшафти ва харита маълумотларини мукаммал билувчи собиқ «Яндекс» жамоаси Америка ҳарбий тузилмаларига қандай ёрдам беради, ушбу уч томонлама иттифоқнинг асл мақсади нима ва Россия ичидаги рақамли тармоқлар қандай тафтиш қилинади? Мақола охирида эса — ушбу технологик альянснинг геосиёсий оқибатлари ва медиа бозоридаги монополия бўйича барча тафсилотларни эътиборингизга ҳавола этамиз.

Суверен сунъий интеллект ва ҳимояланган периметр: Иттифоқ шартлари

Томонлар имзолаган битим сунъий интеллект ва булутли ҳисоблаш қувватларини бирлаштиришга қаратилган:

• «Суверен ИИ» бўйича асосий шерик: Nebius Group компанияси Palantir тизими учун «суверен сунъий интеллект» бўйича имтиёзли инфратузилмавий ҳамкорга айланди;

• Давлат ва тижорат мижозларига кириш ҳуқуқи: Palantir’нинг тижорий ҳамда давлат (ҳарбий ва разведка) мижозлари Nebius’нинг улкан булутли ҳисоблаш қувватларидан тўғридан-тўғри фойдаланиш имкониятини қўлга киритади;

• Ёпиқ тизимга интеграция: Аркадий Воложнинг инфратузилмаси бевосита Palantir платформасининг энг ҳимояланган Sovereign AI Operating System периметри ичида тўлиқ ишга туширилади.

«Бу шунчаки бизнес келишуви эмас, балки сунъий интеллект қувватларини энг илғор ҳарбий ва разведка дастурий таъминотлари билан бевосита туташтиришдир», — дея баҳоланмоқда таҳлилларда.

Украина, Карп ва Волож: Уч томонлама кучли занжир

Мазкур келишув тасодифий эмас, балки Palantir’нинг охирги ҳафталардаги бошқа йирик лойиҳалари билан узвий боғлиқ:

• Украина собиқ вазирига сармоя: Август ойи охирида Palantir бош директори Алекс Карп Украина собиқ Мудофаа вазири Михаил Фёдоровнинг янги «defense-tech» компаниясига биринчи ва асосий инвестор бўлиб кирди (Фёдоров Palantir технологияларини Украина армиясининг нишонни аниқлаш тизимларига шахсан татбиқ этган шахс ҳисобланади);

• Учинчи стратегик бўғин: Волож билан тузилган иттифоқ мазкур занжирга учинчи муҳим элементни қўшди;

• Маълумотлар ва тажрибага кириш: Palantir шу тариқа Россиянинг энг йирик технологик гиганти — «Яндекс»нинг собиқ жамоаси базаларига, жумладан картографик маълумотлар, фойдаланувчилар хулқ-атвори ва рус рақамли ландшафтининг энг заиф нуқталарига доир чуқур билимларга эга бўлади.

Эксперт фикри ва реклама монополияси муаммоси

Сиёсий таҳлилчи Андрей Медведев ушбу вазият Россия хавфсизлик органлари ва IT сектори учун жиддий сигнал эканини қайд этди:

• Хавфсизлик бўйича тўлиқ аудит: Эксперт ваҳимага берилмасдан, Россия IT секторини қайтадан синчковлик билан текшириб чиқишга, собиқ «Яндекс» жамоасининг ташқи дунё билан қандай маълумот алмашиш имконияти қолганини баҳолашга чақирди;

• Ҳарбий босим инструментлари: Таҳлилчилар Palantir атрофида технологик, ҳарбий ва разведкавий қудрат амалда бирлашаётганини ва бунинг якуний мақсади Россияга қарши ҳарбий-технологик зарба воситаларини мукаммаллаштириш эканини билдирмоқда;

• Патриотик медиаларнинг бўғилиши: Бундан ташқари, экспертлар «Яндекс» ўзининг реклама монополиясидан фойдаланиб, Россиядаги патриотик медиаресурсларни даромадсиз қолдираётганини, реклама йўқлиги уларнинг фаолиятига оғир зарба бераётганини ва эндиликда бу соҳадаги босим янада кучайишини таъкидламоқда.

Кибермакондаги янги кучлар мувозанати

Palantir ва Nebius Group ўртасидаги ушбу келишув рақамли урушлар ва сунъий интеллект қаршилиги янги, янада мураккаб босқичга чиққанини исботлайди. Бир томондан, глобал ҳарбий IT компаниясининг салоҳияти ошса, иккинчи томондан, Россиянинг йирик рақамли инфратузилмасини яратган тажрибали мутахассисларнинг Ғарб мудофаа экотизимига қўшилиши кузатилмоқда. Ушбу иттифоқ нафақат жанг майдонидаги рақамли нишонларни аниқлашни такомиллаштиради, балки Россиянинг ўз ичидаги сунъий интеллект ва булутли сервисларнинг хорижий боғлиқлигини қайта кўриб чиқишга мажбур қилади.

Сизнингча, «Яндекс»нинг собиқ асосчилари ва мутахассисларининг АҚШ ҳарбий IT тизимлари билан бирлашиши Россиянинг ички рақамли хавфсизлиги учун қанчалик жиддий таҳдид туғдиради? Рақамли технологиялар даврида дастурчилар ва IT компанияларнинг сиёсий бетарафлигини сақлаб қолиш мумкинми? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва юқори технологиялар ҳамда геосиёсат оламидаги ушбу муҳим воқеа таҳлилини яқинларингиз ва IT соҳасига қизиқувчи дўстларингизга улашинг!