Ҳар бир америкаликка $5000 дан нақд пул: Трамп сайлов олдидан мислсиз ваъда берди

Қўшма Штатларда кутилаётган муҳим оралиқ сайловлар арафасида Оқ уй раҳбари Дональд Трамп сайловчиларни ҳайратга солган мислсиз молиявий ташаббус билан чиқди. Техас штатининг Даллас шаҳрида бўлиб ўтган Республикачилар партиясининг қурултойида сўзга чиққан президент, агар республикачилар Конгресснинг ҳар икки палатаси — Сенат ва Вакиллар палатасида кўпчилик ўринни сақлаб қолса, ҳар бир балоғатга етган АҚШ фуқаросига 5000 доллардан тўлаб беришни ваъда қилди. Халқаро нуфузли AP News ахборот агентлиги хабарига кўра, Трамп ушбу тўловни расман «Трамп дивиденди» (Trump Dividend) деб атаган. Бироқ бундай улкан пул тарқатиш ташаббуси молиявий таҳлилчилар ва иқтисодчилар ўртасида кескин баҳсларни келтириб чиқарди.

Хўш, ушбу 5000 долларни олишнинг қандай мажбурий шарти бор, давлат ғазнасига бу қанчага тушади ва вице-президент Жей Ди Вэнс нега Трампнинг сўзларини юмшатишга уринди? Мақола охирида эса — Американинг 40 триллион долларлик улкан қарзи фонида ушбу популистик ваъданинг амалга ошиш эҳтимоли бўйича барча тафсилотларни эътиборингизга ҳавола қиламиз.

«Трамп дивиденди»: 5 минг долларлик чеклар ва қатъий талаб

Далласдаги қурултойда янграган мазкур ваъда бир қатор ўзига хос шартларни ўз ичига олади:

• Конгресс устидан тўлиқ ғалаба: Президент ушбу тўловларни ноябрдаги оралиқ сайловларда республикачилар Сенат ҳамда Вакиллар палатаси устидан тўлиқ назоратни сақлаб қолган тақдирдагина амалга оширишини очиқ шарт қилиб қўйди;

• Фақат АҚШ ичида сарфлаш шарти: Трампнинг талабига кўра, фуқароларга бериладиган 5000 долларлик маблағ фақат мамлакат ички бозорида сарфланиши, яъни миллий иқтисодиётни рағбатлантириши шарт;

• 1,3 триллион долларлик юк: Иқтисодий ҳисоб-китобларга кўра, барча балоғатга етган катта ёшли америкаликларга бундай миқдорда пул улашиш федерал бюджетга қарийб 1,2–1,35 триллион долларга тушади.

«Агар республикачилар ғалаба қозонса, халқимиз ўз муносиб улушини — шахсан “Трамп дивиденди”ни қўлга киритади. Бу маблағ тўғридан-тўғри ўз иқтисодиётимизга хизмат қилади», — дея эълон қилди Оқ уй раҳбари.

Жей Ди Вэнснинг оқланиши ва амалга ошмаган эски ваъдалар

Трампнинг кутилмаган молиявий баёнотидан сўнг унинг жамоасида тушунмовчиликлар пайдо бўлди:

• Вице-президентнинг тузатиши: Жей Ди Вэнс президентнинг чиқишидан сўнг дарҳол вазиятга аниқлик киритишга уриниб, тўловлар ҳаммага ҳам берилмаслиги мумкинлигини ҳамда лойиҳа импорт божлари (тарифлар) тушуми ҳисобидан қопланишини билдирди;

• Маблағнинг етмаслиги: Бироқ молиявий экспертлар ҳатто энг қатъий божхона тўловларидан келадиган даромад ҳам бундай триллионлик харажатнинг ўндан бирини ҳам қоплаб бера олмаслигини маълум қилишди;

• Рейтинг ва сайловолди босими: AP News таҳлилчилари бу ваъдани Трампнинг пасайиб бораётган сиёсий рейтинги ва сайлов олдидаги кескин рақобат билан боғламоқда (илгари ҳам у тарифлардан 2000 доллар улашишни ваъда қилган, аммо у амалга ошмай қолган эди).

40 триллион долларлик қарз ва реал тўсиқлар

Америкалик сайловчиларни қизиқтирган энг катта масала — бу ваъда амалда ҳаётга кўчадими ёки шунчаки сайловолди шиори бўлиб қоладими, деган саволдир. Ҳозирги кунда Қўшма Штатлар миллий қарзи мислсиз кўрсаткичга — 40 триллион доллардан ортиқ рақамга етган, йиллик бюджет тақчиллиги эса қарийб 1,8 триллион долларни ташкил этмоқда. Бундай оғир иқтисодий шароитда 1,3 триллион долларлик қўшимча маблағни халққа тарқатиш учун, биринчи навбатда, Конгресснинг расмий маъқуллови талаб этилади. Иккала палатада ҳатто республикачилар кўпчиликни ташкил этган тақдирда ҳам, молиявий масъулиятни сақлаш тарафдори бўлган кўплаб қонунчилар инфляцияни янада оловлантирувчи бундай хатарли режага овоз бериши амримаҳол. Шу боис, таҳлилчилар бу ташаббусни сайловчилар овозини олишга қаратилган навбатдаги баландпарвоз ваъда сифатида баҳоламоқда.

Сизнингча, ҳар бир фуқарога 5000 доллардан пул тарқатиш ваъдаси Америка иқтисодиётидаги улкан давлат қарзи ва инфляция шароитида ўзини оқлайдими ёки бу сайловчилар овозини сотиб олиш учун популистик қадамми? Давлат раҳбарларининг халққа тўғридан-тўғри пул тарқатиш ташаббусларига қандай қарайсиз? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва АҚШдаги ушбу катта шов-шувга сабаб бўлган янгилик таҳлилини яқинларингиз ҳамда дўстларингизга улашинг!