Трампнинг махсус элчиси Минскка шошилинч йўл олмоқда: Жон Коул нимани кўзламоқда?

Шарқий Европадаги геосиёсий вазият ва дипломатик алоқалар фонида Вашингтон ва Минск ўртасида яна бир кутилмаган сершовқин келишув кутилмоқда. АҚШ Президенти Дональд Трампнинг махсус вакили Жон Коул шу ойнинг ўзида расмий ташриф билан Беларусга етиб боришини эълон қилди. Америка оммавий ахборот воситаларининг тасдиқлашича, дипломатнинг Минскка парвози 14 сентябрь куни амалга ошиши режалаштирилган. Ушбу ёпиқ музокараларнинг асосий мақсади — Александр Лукашенко ҳукумати томонидан ҳибсда сақланаётган маҳбусларнинг навбатдаги катта гуруҳини муддатидан олдин озодликка чиқаришдир. Трампнинг махсус элчиси ҳозиргача юзлаб инсонларни қамоқдан олиб чиқишга эришганини ва бу сафарги ташрифи орқали озод этилганлар сонини тўрт хонали рақамга етказишни мақсад қилганини билдирди. Хўш, Жон Коул бу сафар қанча сиёсий маҳбусни қутқармоқчи, баҳордаги сирли музокаралар қандай натижа берган эди ва АҚШ Беларус билан қайси дипломатик дастаклар орқали келишувга эришмоқда? Мақола охирида эса — ушбу миссия ортидаги асл мақсад ҳамда Вашингтоннинг Минск билан олиб бораётган мураккаб дипломатик ўйини бўйича барча тафсилотларни эътиборингизга ҳавола этамиз.

14 сентябрдаги ташриф: Трамп элчисининг 1000 кишилик режаси

АҚШ нашрлари томонидан эълон қилинган маълумотларга кўра, дипломатик миссия қуйидаги муҳим жиҳатларни қамраб олади:

• 14 сентябрда кутилаётган мулоқот: АҚШ президентининг махсус вакили Жон Коул сентябрь ўрталарида, тахминан 14 сентябрь куни Минскка етиб келиб, юқори доирадаги музокараларни бошлайди;

• Маҳбусларнинг янги тўлқини: Дипломатнинг бош вазифаси экстремизм ва сиёсий фаолиятда айбланиб қамоққа ташланган фуқароларнинг янги навбатини зудлик билан озод қилишга эришишдан иборат;

• 1000 нафарлик марра: Жон Коул ўз атрофидагиларга ҳозирга қадар шахсан 700 дан 800 нафаргача бўлган одамни озодликка чиқаришга ёрдам берганини таъкидлаб, бўлажак сафар орқали бу кўрсаткични нақ 1000 нафарга етказиш ниятида эканини очиқ билдирди.

«Биз сентябрь ўрталарида янада кўпроқ инсонлар ўз уйига, оиласи бағрига қайтиши учун Минскка йўл олмоқдамиз. Бу миссия тўхтамайди ва маҳбуслар сони қисқаришда давом этиши шарт», — дея таъкидламоқда америкалик махсус элчи.

Баҳордаги муваффақият: 19 март воқеалари ва 500 дан ортиқ озод этилганлар

Бу Трамп жамоасининг Беларус раҳбарияти билан биринчи муваффақиятли музокараси эмас:

• 19 мартдаги тарихий келишув: Жон Коул жорий йилнинг 19 март санасида ҳам Минскка ташриф буюриб, қатор ёпиқ келишувларга эришган эди;

• Бир кунда 250 киши озод бўлди: Ўша музокаралар якунида «экстремистик фаолият» моддалари билан узоқ йилларга қамалган нақ 250 нафар сиёсий маҳбус бир вақтнинг ўзида озодликка чиқарилган;

• АҚШ кўмаги ва статистика: Расмий маълумотларга қараганда, АҚШ маъмурияти умумий ҳисобда 500 дан зиёд беларусликнинг қамоқхоналардан чиқишига бевосита ҳисса қўшган бўлса, элчининг ўзи бу рақам аслида анча юқори эканини маълум қилган.

Вашингтон ва Минск ўртасидаги ёпиқ дипломатиянинг янги саҳифаси

Жон Коулнинг Минскка навбатдаги сафари АҚШнинг Шарқий Европадаги сиёсатида янги ва кутилмаган ёндашувлар амалиётга киритилаётганини кўрсатмоқда. Россия билан яқин иттифоқчи бўлган Александр Лукашенко маъмурияти Трампнинг махсус вакилларини бир йил ичида иккинчи бор қабул қилиб, маҳбусларни гуруҳ-гуруҳ қилиб озод этишга рози бўлаётгани бежиз эмас. Бу музокаралар ортида нафақат инсон ҳуқуқлари, балки ғарб санкцияларини қисман юмшатиш ва Минскнинг Вашингтон билан мулоқот кўприкларини сақлаб қолиш истаги ётибди. Агар 14 сентябрдаги учрашув муваффақиятли якунланса, Жон Коул кутганидек, қамоқдан озод қилинганлар сони минг нафарга етиши ва бу Трамп дипломатияси учун сайловлар олдидан улкан халқаро ютуққа айланиши мумкин.

Сизнингча, Александр Лукашенконинг АҚШ вакили талаблари асосида юзлаб сиёсий маҳбусларни кетма-кет озод қилиши Ғарб билан муносабатларни илиқлаштиришга қаратилган стратегиясими ёки санкциялар босими оқибатими? Дональд Трамп жамоаси Беларусни ўз таъсирига олишга эриша оладими? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва халқаро сиёсатдаги ушбу муҳим ёпиқ дипломатик жараён таҳлилини яқинларингиз ҳамда дўстларингизга улашинг!