Маст ҳолда рулга ўтирганларни умрбод ҳуқуқдан маҳрум қилиш таклиф этилди

Йўл ҳаракати хавфсизлиги масаласи Ўзбекистонда яна жиддий муҳокамага сабаб бўлди. «Ўзбекистон» телеканалидаги «Муносабат» дастурида йўллардаги хавфли вазиятлар, ҳайдовчиларнинг масъулияти, пиёдалар хавфсизлиги ва қоидабузарликларни жазолаш самарадорлиги муҳокама қилинди.

Муҳокама давомида иштирокчилар бир саволга алоҳида урғу берди: камералар ва жарималар кўпайгани билан нега йўлларда хавфли ҳолатлар ҳамон сақланиб қолмоқда?

Айрим ҳуқуқ ҳимоячилари эса оддий жарима ва тушунтириш ишлари ҳайдовчини етарлича тарбияламаслигини таъкидлаб, жазони янада кучайтириш бўйича кескин таклифларни илгари сурди.

Камералар кўпайди, аммо муаммо бартараф бўлмади

Телекўрсатувда йўл ҳаракати қоидалари бузилишининг оқибатлари билан бир қаторда, унинг сабаблари ҳам муҳокама қилинди.

Бугун йўлларда турли қоидабузарликларни қайд этадиган камералар кўпайган. Ҳайдовчиларга жарималар қўлланмоқда.

Шунга қарамай, хавфли вазиятлар давом этмоқда.

Энг оғриқли жиҳати эса қоидабузарлик оқибатида қоидаларни бузмаган бегуноҳ инсонлар, жумладан болалар ҳам жабр кўраётгани таъкидланди.

Демак, муаммони фақат жарима миқдорини ошириш орқали ҳал қилиш мумкинми, деган савол очиқ қолмоқда.

«Жарима билан ҳайдовчини тарбиялаб бўлмайди»

Муҳокамада ҳуқуқ ҳимоячилари томонидан билдирилган асосий фикрлардан бири — ҳайдовчиларни фақат жарима билан интизомга чақириш етарли эмас.

Уларнинг фикрича, айрим қоидабузарликлар шунчалик жиддий хавф туғдирадики, бундай ҳолатларда жавобгарлик ҳам шунга яраша бўлиши керак.

Мақсад эса фақат жазолаш эмас, балки ҳайдовчини қоидабузарлик содир этишдан олдинроқ тўхтатиб қолиш.

Яъни ҳайдовчи жарима тушишидан қўрққани учун эмас, ўзининг ҳаракати бошқа инсон ҳаётига хавф туғдиришини англагани учун қоидани бузмаслиги керак.

Маҳаллаларда тезлик 30 км/соатга туширилиши мумкин

Муҳокама давомида диққатга сазовор яна бир таклиф билдирилди.

Унга кўра, маҳаллалар ичига камералар ўрнатиб, транспорт воситаларининг тезлигини 30 км/соат билан чеклаш таклиф этилмоқда.

Бу ғоя, аввало, пиёдалар, болалар ва маҳалла ҳудудида ҳаракатланадиган бошқа аҳолининг хавфсизлигини таъминлашга қаратилган.

Чунки маҳалла кўчаларида автомобиль ва пиёдалар ўртасидаги масофа кўпинча жуда қисқа бўлади. Бундай ҳудудларда юқори тезлик хавфни кескин ошириши мумкин.

Тезликни назорат қилувчи камералар эса қоидабузарликни аниқлаш билан бирга, ҳайдовчиларни эҳтиёткорликка мажбурловчи омил сифатида кўрилмоқда.

Маст ҳолда рулга ўтирганлар учун энг кескин таклиф

Муҳокаманинг энг кўп эътибор тортган ташаббусларидан бири — автомобилни маст ҳолда бошқарган шахсларни умрбод ҳайдовчилик ҳуқуқидан маҳрум қилиш таклифи бўлди.

Бу жуда кескин чора.

Ҳозирча бу фикрни қабул қилинган янги қоида ёки кучга кирган қонун сифатида талқин қилиш мумкин эмас. Бу — телекўрсатувда муҳокама қилинган ва билдирилган таклиф.

Бироқ унинг ортида турган асосий фикр аниқ: маст ҳолда рулга ўтириш нафақат ҳайдовчининг ўзи, балки йўлдаги ўнлаб инсонларнинг ҳаёти учун жиддий хавф туғдиради.

Шу сабабли бундай қоидабузарликка нисбатан жазони кучайтириш масаласи жамоатчилик муҳокамасида тобора кўпроқ кўтарилмоқда.

Ислам Ҳамраев: муаммога фақат оқибат эмас, сабаб нуқтаи назаридан қараш керак

Дастурда «Адолат» СДП Сиёсий Кенгаши раисининг ўринбосари Ислом Ҳамраев ҳам иштирок этиб, йўл ҳаракати хавфсизлиги билан боғлиқ масалалар юзасидан фикр билдирди.

Муҳокамада асосий эътибор қоидабузарлик содир бўлганидан кейин жазо қўллашдан ташқари, унинг олдини олиш механизмларини кучайтириш зарурлигига қаратилди.

Бу эса йўл ҳаракати хавфсизлиги масаласида ёндашувни ўзгартириш зарурлигини кўрсатади.

Фақат «қанча жарима солиш керак?» деган савол эмас, балки:

• нега ҳайдовчи қоидани бузмоқда;

• нега тезликни оширишдан қўрқмаяпти;

• нима учун маст ҳолда рулга ўтиришга қарор қиляпти;

• камера борлигига қарамай, қоидабузарлик давом этмоқда;

• пиёдалар ва болалар хавфсизлигини қандай кучайтириш мумкин

каби саволлар ҳам муҳим.

Ҳайдовчи масъулияти билан бирга пиёда хавфсизлиги ҳам муҳокама қилинди

Йўл ҳаракати хавфсизлиги фақат ҳайдовчига боғлиқ эмас.

Муҳокамада пиёдаларнинг масъулияти ва хавфсизлиги масаласи ҳам кўтарилди.

Йўлдаги ҳар бир иштирокчи — ҳайдовчи ёки пиёда — белгиланган қоидаларга амал қилиши керак.

Аммо автомобиль ва пиёда ўртасидаги тўқнашувда жисмоний жиҳатдан пиёданинг ҳимояси анча заиф бўлгани учун, айниқса аҳоли гавжум ҳудудларда ҳайдовчининг эҳтиёткорлиги алоҳида аҳамият касб этади.

Шу нуқтаи назардан маҳаллаларда тезликни 30 км/соатга тушириш таклифи ҳам аҳоли яшайдиган ҳудудларда хавфни камайтириш чораси сифатида кўрилмоқда.

Жазони кучайтириш етарлими?

Муаммонинг энг баҳсли нуқтаси ҳам шу.

Бир томондан, оғир қоидабузарликлар учун қаттиқ жазо қўллаш ҳайдовчиларни тийиб туриши мумкин.

Иккинчи томондан эса йўл ҳаракати хавфсизлиги фақат жазо билан таъминланмайди.

Бунинг учун:

назорат + профилактика + йўл инфратузилмаси + ҳайдовчилик маданияти + таълим + қатъий жавобгарлик

биргаликда ишлаши керак.

Акс ҳолда жарима миқдори оширилса ҳам, хавфли ҳайдаш маданияти ўзгармаслиги мумкин.

Муҳокама жамоатчилик учун муҳим сигнал берди

«Муносабат» дастуридаги муҳокама ҳозирча янги қоидалар қабул қилинганини англатмайди.

Маҳаллаларда 30 км/соат тезлик лимити ўрнатилиши ёки маст ҳолда рулга ўтирганларни умрбод ҳайдовчилик ҳуқуқидан маҳрум қилиш каби ташаббуслар — муҳокама қилинган таклифлар.

Аммо улар жамиятда йўл ҳаракати хавфсизлигига бўлган талаб кучайиб бораётганини кўрсатади.

Чунки масала оддий жарима ёки ҳайдовчининг шахсий хатоси билан чекланмайди.

Гап баъзан бегуноҳ инсоннинг ҳаёти ҳақида кетади.

Шунинг учун энди асосий савол «жарима қанча бўлади?» эмас, балки йўлларда одамлар ҳаётини ҳақиқатан ҳам қандай қилиб ишончлироқ ҳимоя қилиш мумкин?

Телекўрсатувда билдирилган таклифлар эса бу савол атрофидаги муҳокамани янада кучайтириши мумкин.