Нефть $100 дан ошди, газ эса $1000 га етди: Ҳусийлар порт ва қувурларни ёпди...

Глобал энергия бозори мисли кўрилмаган геосиёсий тўфон оғушида қолди. АҚШ қуролли кучларининг Эрон нефти ортилган бешта йирик танкерга зарба бериши ҳамда Яман ҳусийларининг Қизил денгиздаги муҳим порт ва стратегик оролни эгаллаб олиши дунё нефть нархларини яна уч хонали рақамлар сари улоқтирди. Қора олтиннинг эталон саналган Brent маркаси бир ҳафта ичида шиддат билан қимматлашиб, баррели учун нақ 104,6 долларга чиқиб кетди. Саудия Арабистонининг Ҳурмуз бўғозини четлаб ўтувчи ягона муҳим қуроли бўлган «Шарқ-Ғарб» нефть қувурининг ҳужумлар оқибатида тўхтатилиши эса Ар-Риёд учун ҳақиқий муаммога айланди. Океан орти ва Европада ёқилғи бозорлари ёнаётган бир пайтда, Европа Иттифоқининг бош локомотиви Германия ва Нидерландия қишки захираларни тўлдира олмай, газ нархини 1000 долларга кўтариб юборди. Хўш, ёнилғи бозорида қандай даҳшатли занжирли реакция бошланди, дизель нархи нега рекордларни янгиламоқда ва қиш арафасида дунёни қандай энергетик тўқнашувлар кутмоқда?

Нефть нархи 104 доллардан сакради: Ҳусийлар қуршови ва Саудия қувурининг тўхташи

Яқин Шарқдаги кескинлик хомашё бозорларида ҳақиқий паникани юзага келтирди:

• Brent $95,5 дан $104,6 га кўтарилди: АҚШнинг Эрон танкерларига қилган зарбалари ва стратегик Баб ал-Мандеб бўғозидаги таҳлика оқибатида биргина ҳафта ичида эталон нефть баҳоси 9 доллардан зиёдга қимматлашди;

• «Шарқ-Ғарб» қувури фалажланди: Reuters сунъий йўлдош тасвирларида Саудия Арабистонининг экспортни Ҳурмуз бўғозисиз Қизил денгизга олиб чиқувчи асосий «Шарқ-Ғарб» қувурида тутун кўринганини хабар қилди. Кейинроқ қироллик ушбу стратегик йўналиш ҳужумга учрагани ва нефть ҳайдаш тўхтатилганини расман тасдиқлади;

• Моҳа порти ва Перим ороли қўлдан кетди: Қиролликка денгиз қамали эълон қилган ҳусийлар Қизил денгиздаги муҳим Моҳа портини эгаллаб, Баб ал-Мандебдаги Перим оролига десант туширди — бу эса дунёнинг энг муҳим нефть артериясини тўлиқ назоратга олиш хавфини туғдирмоқда;

• Вақтинчалик келишув умиди: Financial Times нашрининг Яқин Шарқ ташқи ишлар вазирлари Ҳурмуз бўғозида кемалар қатновини тартибга солиш бўйича Эрон билан музокара ўтказаётгани ҳақидаги хабаригина нархларнинг бундан-да баландроққа сакраб кетишини вақтинча ушлаб турибди.

Дизель нархи чўққига чиқди: АҚШ ва Европада ёқилғи инқирози

Нефть қимматлашуви энг аввало истеъмолчиларнинг чўнтагига зарба берадиган қайта ишланган маҳсулотлар — айниқса дизель ёнилғисида акс этди:

• АҚШда литри $1,58 ёки галлонига $6: Америка тарихидаги навбатдаги антирекорд қайд этилди — бир галлон дизель баҳоси 6 долларгача кўтарилиб, транспорт тизимига улкан босим юклади;

• Европада сурункали рекордлар: Қадимги қитъада дизель нархи бир неча ҳафтадан буён рекорд кўрсаткичларни янгиламоқда;

• Икки томонлама зарба: KCM Trade таҳлилчиси Тим Уотерер таъкидлаганидек, Форс кўрфазидаги денгиз чекловлари ҳамда Россия нефтни қайта ишлаш заводларидаги узилишлар дизель танқислигини келтириб чиқармоқда ва унинг нархини хом нефтдан ҳам шиддатлироқ оширмоқда.

Газ $1000 бўлди: Германия ва Нидерландиянинг «сохта» захираси

Европада куз фасли бошланиши билан газ бозоридаги нархлар яна аланга олди:

• Биржада 1000 долларлик довон: Нидерландиянинг TTF хабида бир ойлик етказиб бериш шартномалари нархи психологик 1000 долларлик маррани забт этди. Ҳафта охирида бироз пасайган бўлса-да, котировкалар 880 доллардан 972 долларгача ўсди;

• Германия ва Нидерландия хавф остида: Брюссель умумий захира 80 миллиард кубометрдан ошганини билдираётган бўлса-да, ҳолат ўта хавотирли — Европанинг бош иқтисодий кучи Германия ва унга туташ Нидерландия ўз омборларига ўтган қишда сарфлаганчалик ҳажмда ҳам газ тўплай олмади;

• Кеч кузги шошилинч харидлар: Сентябрда омборларни зудлик билан тўлдиришга киришган икки давлат катта ҳажмда газ сотиб олиш орқали биржадаги нархларнинг янада кўтарилишига ўзлари сабабчи бўлмоқда;

• Кўмир бозори гулламоқда: Газ қимматлашуви фонида кўмир таъминотчилари ҳам нархни оширди — ARA хабида бир тонна кўмир нархи 138,4 доллардан 140 долларга кўтарилди.

Дунё иқтисодиёти нефть ва газ бозорларидаги янги ва хавфли тўлқин қаршисида турибди. Яқин Шарқдаги ҳарбий низоларнинг кенгайиши ва Европанинг энергетик ожизлиги куз-қиш мавсумида ёнилғи нархларининг янада назоратдан чиқиб кетиш хавфини орттирмоқда.

Сизнингча, Яқин Шарқдаги уруш ўчоқларининг кенгайиши нефть нархини яқин ойларда 120-150 долларгача олиб чиқиши мумкинми? Европа Иттифоқи ва АҚШ юзага келаётган бу ёнилғи инқирозига бардош бера оладими?

Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва глобал энергетика бозоридаги ушбу қайноқ ўзгаришлар таҳлилини барча таҳлил ихлосмандларига улашинг!