"БМТ ўз кучини йўқотмоқда": Тўқаев Хавфсизлик Кенгашини тубдан ислоҳ қилишга чақирди

Дунёда геосиёсий қарама-қаршиликлар, урушлар ва ядровий хавф-хатарлар мисли кўрилмаган даражада авж олган бир паллада глобал хавфсизлик тизимининг асосий пойдевори бўлган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) фаолиятига нисбатан халқаро минбарлардан жиддий ва кескин чақириқлар янграмоқда. Ҳиндистоннинг Нью-Деҳли шаҳрида бўлиб ўтган БРИКС саммитининг «аутрич» форматидаги йиғилишида нутқ сўзлаган Қозоғистон Президенти Қосим-Жўмарт Тўқаев БМТнинг самарасиз тузилмага айланиб бораётганини очиқ тан олди. Унинг таъкидлашича, давлатлар ўртасидаги ўзаро ишончнинг кескин пасайиши ва халқаро хавфсизлик архитектурасининг емирилиши дунёни янги қуролланиш пойгаси ва ҳалокатли ядровий хатолар ёқасига олиб келди.

Шунга қарамай, БМТни муқобилсиз универсал майдон деб атаган Қозоғистон етакчиси ташкилот Хавфсизлик Кенгашини шошилинч равишда тубдан ислоҳ қилиш, унда Осиё, Африка ва Лотин Америкаси давлатларига муносиб ўрин бериш ҳамда «ўрта кучлар» овозини кучайтириш зарурлигини қатъий илгари сурди. Хўш, Тўқаев нима учун ядровий давлатлар мулоқотини талаб қилмоқда, Хавфсизлик Кенгашидаги вето ва монополия қандай ўзгариши керак ҳамда Остонанинг мувозанатли дипломатияси дунёни янги урушлардан қандай асраши мумкин?

«Ишонч пасайди ва қуролланиш пойгаси хавфи ортди»: Тўқаевнинг очиқ ташхиси

Қозоғистон Президенти Нью-Деҳли саммитидаги нутқида глобал беқарорликнинг асл сабабларини баён қилди:

• Иқтисодиётдан устун тинчлик: «Тинчлик ва стратегик барқарорлик иқтисодий ва барқарор ривожланиш учун зарур шартдир. Бироқ гап нафақат иқтисодиётда кетмоқда. Дипломатия ва сиёсий мулоқот орқали минтақавий тарангликдан узоқ муддатли барқарорликка ўтиш устувор вазифага айланиши керак», — деди Тўқаев;

• Хавфсизлик тизимининг емирилиши: Давомли можаролар янги қуролланиш пойгаси, стратегик адашишлар ва ҳалокатли қарорлар хавфини кескин ошириб юборди;

• Ядровий давлатлар мулоқотига чақириқ: Тўқаев янги технологиялар билан боғлиқ ядровий хатарларни камайтириш мақсадида ядровий державалар ўртасида юқори даражадаги тўғридан-тўғри мулоқот ўрнатиш ўта зарурлигини таъкидлади;

• Самарасиз БМТ ва ишонч инқирози: Президент давлатлар орасидаги ўзаро ишонч сусайгани боис БМТ ўз вазифасини тўлиқ бажара олмаётганини таъкидлади, аммо унинг ўрнини босувчи бошқа универсал платформа йўқлигини қайд этди.

Хавфсизлик Кенгашини ислоҳ қилиш: Адолатли ваколат ва янги қитъалар овози

Остона етакчиси БМТ тузилмасини замон талабларига мослаштириш бўйича аниқ таклифларни билдирди:

• Конфликтларни олдини олиш кучи: Ислоҳот ташкилотнинг можароларни олдиндан бартараф этиш ва жамоавий, қонуний қарорлар қабул қилиш салоҳиятини ошириши шарт;

• Танлаб олинмаган Устав: «БМТ Уставига танлаб эмас, балки барча давлатлар томонидан изчил ва тенг амал қилиниши лозим», — дея таъкидлади давлат раҳбари;

• Осиё, Африка ва Лотин Америкаси вакиллиги: Хавфсизлик Кенгашининг ҳозирги таркиби замонавий геосиёсий воқеликни акс эттирмайди. Шу сабабли Осиё, Африка ва Лотин Америкаси давлатларининг ушбу кенгашдаги адолатли ваколати таъминланиши шарт;

• «Ўрта давлатлар»нинг ҳал қилувчи овози: Глобал қарорлар қабул қилишда ривожланаётган ўрта давлатлар катта овозга эга бўлиши керак, чунки улар геосиёсий зиддиятларни юмшатиш ва мулоқот кўпригини қуришга қодир.

БРИКС ва БМТ уйғунлиги: Остонанинг мувозанатли сиёсати

Қозоғистон халқаро майдонда ўзгармас нейтрал ва кўптомонлама тамойилларни илгари сурмоқда:

• БРИКСнинг ўрни: Остона БРИКСни БМТнинг марказий ролини тўлдирувчи ва кўптомонлама алоқаларни мустаҳкамловчи нуфузли ҳамкорлик майдони сифатида кўради;

• Мураккаб масалаларда умумий нуқталар: Қозоғистон ташқи сиёсатининг ўзгармас қоидаси — ҳар қандай чигал ва зиддиятли вазиятда томонларни яқинлаштирувчи муроса нуқталарини излашдир;

• Узоқ йиллик кун тартиби: БМТ ва Хавфсизлик Кенгашини ислоҳ қилиш масаласи халқаро кун тартибида кўп йиллардан буён турибди ва Марказий Осиё давлатлари ҳам бу борада фаол позицияни эгаллаб келмоқда.

Қосим-Жўмарт Тўқаевнинг Нью-Деҳлидаги чиқиши дунё бошқаруви тор доирадаги қудратли давлатлар монополиясидан чиқиб, янада адолатли ва кўп қутбли тизимга айланиши кераклигини яна бир бор исботлади.

Сизнингча, БМТ Хавфсизлик Кенгашининг тубдан ислоҳ қилиниши дунёдаги қонли урушлар ва ядровий таҳдидларни тўхтата оладими? Осиё ва Африканинг йирик давлатларига доимий аъзолик мақоми берилиши халқаро муносабатларда ҳақиқий адолатни таъминлай оладими? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва глобал сиёсатдаги ушбу ниҳоятда муҳим таҳлилни барча яқинларингиз ҳамда халқаро мавзуларга қизиқувчи дўстларингизга улашинг!