ИТEР термоядровий реактори учун асосий модул ўрнатилди

Франциядаги Қадараше шаҳрида амалга оширилаётган халқаро илмий лойиҳа доирасида муҳим босқичга эришилди. Хитой миллий ядро корпорацияси (CNNК) маълумотига кўра, дунёдаги энг йирик термоядровий реактор — ИТEРнинг вакуум камераси навбатдаги йирик модулини кўтариш ва ўрнатиш ишлари муваффақиятли якунланди. Ушбу жараён инсоният учун экологик тоза ва деярли чексиз энергия манбасини яратиш йўлидаги муҳим қадам сифатида баҳоланмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Вакуум камераси токамакнинг асосий қисми ҳисобланиб, у тўққизта йирик сектор модулидан иборат. Ҳар бир шундай элементни ташиш, кўтариш, минага ўрнатиш, буриш ва миллиметргача бўлган аниқликда позициялаш ўта мураккаб муҳандислик ечимларини талаб қилади. Минадаги ишчи майдоннинг торлиги ва бир нечта жараёнларнинг бир вақтнинг ўзида кесишиб бажарилиши умумий мувофиқлаштиришни янада қийинлаштирган.

Мураккаб муҳандислик операцияси ва халқаро ҳамкорлик

Мазкур ўққа кўтариш операцияси CNNК муҳандислик консорциуми томонидан дунёнинг турли мамлакатларидан келган жамоалар билан яқин ҳамкорликда амалга оширилди. Ускунани ўрнатиш жараёни ҳеч қандай узилишларсиз, эстафета режимида деярли 30 соат давом этди. Барча ишлар ҳеч қандай фавқулодда вазиятлар ва сифат нуқсонларисиз тўла якунланиб, йирик асосий компонентларни юқори аниқликда ўрнатиш вазифаси муваффақиятли адо этилди.

Эслатиб ўтамиз, ИТEР (Халқаро экспериментал термоядровий реактор) лойиҳаси 1985-йилда бошланган бўлиб, унинг қурилиши ва молиялаштирилишида Европа иттифоқи, Хитой, АҚШ, Россия, Япония, Жанубий Корея ва Ҳиндистон каби етти томон иштирок этмоқда. Лойиҳанинг асосий мақсади бошқариладиган термоядровий синтезнинг тижоратда фойдаланишга яроқлилигини амалда синовдан ўтказишдир.

«Сунъий қуёш» қандай ишлайди ва унинг келажаги

Лойиҳага кўра, мазкур қурилма бор-йўғи 50 мегаватт қувват сарфлаган ҳолда 500 мегаватт термоядровий энергия ишлаб чиқаришга мўлжалланган. Бу энергия миқдорининг ўн баробар ошишини таъминлаб, келгусидаги тижорат термоядровий электр станциялари учун йўл очади. Хитой ушбу лойиҳада фаол қатнашиб, магнитлар ва вакуум камераси қисмларини ўз ичига олган ўндан ортиқ асосий жиҳозларни ишлаб чиқариш ҳамда токамакни йиғиш ишларини бажарган.

Оммавий ахборот воситаларида кўпинча «сунъий қуёш» деб аталувчи ИТEРнинг ишлаш принципи қуёш ичидаги ядровий синтез реакциясига асосланади. Бунда водороднинг икки изотопи — дейтерий ва тритийнинг ўзаро тўқнашуви ва қўшилиши натижасида улкан миқдордаги тоза энергия ажралиб чиқади. Денгиз сувидан олинадиган бир литр дейтерий 300 литр бензинга тенг энергия бериши мумкин.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ушбу ёқилғи захиралари амалда тугамайди ва узоқ муддатли истиқболда зарарли радиоактив чиқиндилар ҳамда иссиқхона газлари чиқишининг олди олинади. Шу боисдан у инсониятнинг углеродсиз энергетика бўйича якуний ва энг истиқболли ечими сифатида эътироф этилмоқда.