Suriyaning o‘tish davri hukumati va kurd harbiy tuzilmalari o‘rtasidagi keskinlik o‘rnini muhim siyosiy kelishuv egalladi. Mamlakat armiyasi Halab sharqidagi strategik hududlarni nazoratga olar ekan, prezident Ahmad ash-Shar’a kurd xalqining huquqlarini rasman tan oluvchi tarixiy farmonni imzoladi.
Harbiy nazorat va qo‘shinlarning chekinishi
Suriya hukumat qo‘shinlari Halab shahridan 50 kilometr masofada joylashgan Dayr-Xafir shahri ustidan to‘liq harbiy nazorat o‘rnatdi. So‘nggi yillarda ushbu hududni qo‘riqlab kelgan «Suriya demokratik kuchlari» (SDK) Frot daryosining sharqiy sohiliga chekinganini e’lon qildi.
- AQSH vositachiligi: Kurd kuchlarining chekinishi AQSH vakillari bilan o‘tkazilgan muzokaralardan so‘ng amalga oshirildi. SDK yetakchisi Mazlum Abdi bu qarorni «do‘stona mamlakatlar va vositachilarning chaqiriqlariga javob» deb atadi.
- Xavfsizlik choralari: Hozirda hudud minalardan tozalanmoqda. Shu sababli 4 mingga yaqin aholi vaqtincha xavfsiz joylarga evakuatsiya qilingan.
Tarixiy farmon: Kurd tili va Navro‘z bayrami
Prezident Ahmad ash-Shar’a Suriya tarixida misli ko‘rilmagan qarorlarni qabul qildi. 1946-yilda mamlakat mustaqil bo‘lganidan beri ilk bor kurd xalqining maqomi rasman yuksaltirildi:
- Til maqomi: Kurd tili Suriyada davlat tili maqomini oldi.
- Milliy bayram: Kurdlarning yangi yili — Navro‘z bayrami umumdavlat bayrami sifatida e’lon qilindi.
- Adolatni tiklash: Farmonda kurdlar Suriyaning «ajralmas qismi» ekani va avvalgi tuzumlar davridagi ko‘p yillik ezilishlar o‘z nihoyasiga yetgani ta’kidlandi.
Kelajakdagi masalalar va neft zaxiralari
Garchi til va bayram masalasi hal etilgan bo‘lsa-da, kurd rahbariyati buni faqat «birinchi qadam» deb hisoblamoqda. Ular ushbu imtiyozlar vaqtinchalik farmon emas, balki yangi konstitutsiyada mustahkamlanishini talab qilmoqda.
- Iqtisodiy omil: Suriyaning shimoli-sharqiy hududlari neft zaxiralariga boy bo‘lib, u yerdagi nazorat masalasi hamon kun tartibida qolmoqda.
- Armiyaga integratsiya: 2025-yil mart oyida imzolangan kelishuvga ko‘ra, kurd tuzilmalari Suriya davlat armiyasi tarkibiga kirishi kerak edi. Ammo oradan bir yil o‘tsa-da, bu jarayon sekin kechmoqda va tomonlar bir-birini kelishuvni buzishda ayblamoqda.
Mutaxassislarning fikricha, ash-Shar’aning ushbu «siyosiy yurishi» mamlakat yaxlitligini saqlab qolish va uzoq yillik ichki nizolarga chek qo‘yish yo‘lidagi muhim strategik qadamdir.
Sizningcha, kurd tiliga davlat maqomi berilishi Suriyadagi ko‘p yillik ichki nizolarga uzil-kesil chek qo‘ya oladimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
