Fransiya prezidenti Emmanuel Makron Yevropaga qattiq, ammo ochiq signal berdi: qit’amiz endi “shunchaki katta bozor” bo‘lib qolmasligi, mustaqil qaror qila oladigan, o‘z iqtisodiy qudratiga tayanadigan kuchga aylanishi kerak. Uning ta’kidicha, bu — navbatdagi “o‘tish davri” emas, balki qoidalar o‘zgarib ketgan yangi davr.
Makronning fikricha, bizga ta’sir qilayotgan yangi omillar qisqa muddatda yo‘qolib qolmaydi. Ya’ni, bu vaqtinchalik shok emas — bu strukturaviy burilish nuqtasi.
Energetikada orqaga qaytish yo‘q
Prezident Rossiyaning arzon energiyasi 2022 yilda to‘xtaganini eslatib, “orqaga yo‘l yo‘q” degan mazmunda aniq pozitsiya bildirdi. Unga ko‘ra, Yevropa uchun “doimiy va arzon manba” degan tushuncha endi qaytib kelmaydi — demak, yangi energiya tartibiga moslashish shart.
AQSH va Xitoy fonida yangi iqtisodiy reallik
Makron bir nechta yo‘nalishni alohida urg‘uladi:
- AQSH Yevropa iqtisodiyotiga bojlar va majburlash mexanizmlarini qo‘llayapti, bu esa “o‘yin qoidalari”ni o‘zgartiryapti.
- Xitoyni esa u avtoritar tuzum deb atab, bu “jamoaviy tanlov” ekanini qayd etdi.
Oddiy qilib aytganda: endi tashqi dunyo “ha, marhamat” deb ochiq eshik qo‘yib turmaydi. Kim kuchli — o‘sha shart qo‘yadi. Shuning uchun Yevropa ham o‘z manfaatini qattiqroq himoya qilishni o‘rganishi kerak.
Qimmat energiya va uglerod narxi nimani tezlashtiradi?
Makronning yana bir og‘ir nuqtasi: energiya qimmatligi va uglerod xarajatlarining oshishi dekarbonizatsiyani emas, aksincha sanoatsizlanishni tezlashtirib yuborishi mumkin. Ya’ni zavodlar “yashillashaman” deb emas, shunchaki yashay olmay qolgani uchun ishlab chiqarishni qisqartirib qo‘ysa — bu Yevropa uchun xavfli ssenariy.
“Yevropacha bo‘lmagan” choralar kerak bo‘lishi mumkin
Prezidentning eng qiziq va biroz “haqiqiy hayot”ga yaqin gapi shu bo‘ldi: ba’zida Yevropa DNKsiga uncha mos kelmaydigan qarorlar qabul qilishga to‘g‘ri keladi. Lekin bu — qadriyatdan voz kechish emas, yangi davrda tirik qolish va kuchli bo‘lib qolish strategiyasi.
Markazda baribir YEI turadi
Makron Yevropa Ittifoqini qonun ustuvorligi va oldindan bashorat qilinadigan tizim saqlanib qoladigan makon sifatida ko‘rsatdi. Ya’ni, tashqi bosimlar qancha kuchaymasin, Yevropa “tartib-qoida” va ishonchli qonun maydoni bo‘lishdan chekinmasligi kerak.
Xulosa bitta: Makron “uyg‘onish vaqti keldi” degan signalni qattiq beryapti. Yevropa endi bozor bo‘lib emas, kuch bo‘lib o‘ynashi kerak. Hozirgi davrda “biz hammani xursand qilamiz” degan strategiya ishlamaydi — kechirasiz, bu Netflix serial emas, bu geoiqtisod.
