Foto: The Guardian
Buyuk Britaniyada ijodkorlar sun’iy intellekt kompaniyalariga nisbatan norozilikning juda keskin, bir qarashda hatto “shovqinsiz”, ammo ta’sirli yo‘lini tanladi. The Guardian xabariga ko‘ra, 10 mingdan ortiq yozuvchi o‘z asarlaridan ruxsatsiz foydalanilayotganiga e’tiroz sifatida matnsiz kitob nashr qildi. Ya’ni kitob bor — lekin ichida hikoya ham, roman ham yo‘q. Faqat bitta “mazmun” bor: mualliflar ro‘yxati.
Kitob “Don’t steal this book” (“Bu kitobni o‘g‘irlama”) deb nomlangan. Loyihada ishtirok etganlar orasida keng ommaga tanish teleboshlovchi va yozuvchi Richard Osman, “Boleyn sulolasidan yana biri” romani muallifi Filipp Gregori, shuningdek, adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti sohibi Kadzuo Ishiguro kabi katta nomlar ham bor.
Kitob nusxalari 10 mart kuni ochilgan London kitob yarmarkasiga kelganlarga tarqatilishi aytilmoqda. Loyiha tashabbuskori — bastakor va mualliflik huquqi himoyachisi Ed Nyuton-Reks — bu aksiya orqali “generativ SI sanoati ruxsatsiz va haq to‘lanmagan ishlar ustiga qurilgan” degan pozitsiyani ochiq bildirmoqda.
Nyuton-Reksning fikricha, bu jarayon “qurbonsiz jinoyat” emas: generativ SI insonlar asarlaridan o‘rganadi, keyin esa o‘sha ijodkorlar bilan raqobatga kirishib, ularni daromad manbasidan mahrum qiladi. Shuning uchun u Britaniya hukumatini mahalliy ijodkorlarni himoya qilishga hamda SI kompaniyalari tomonidan asarlardan ruxsatsiz foydalanishni qonuniylashtirish g‘oyasidan voz kechishga chaqirgan.
Bu birinchi “sukut aksiyasi” emas. Avvalroq, 2025 yil fevral oyida mingdan ortiq musiqachi Britaniya hukumatining SI ishlab chiquvchilarga mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarlardan ruxsatsiz foydalanishni yengillashtirishi mumkin bo‘lgan rejalariga qarshi ovozsiz albom chiqargandi. Albom “Is This What We Want?” (“Bu biz xohlagan narsami?”) deb atalgan va undagi treklar — konsert zallari, studiyalardagi sukunat yoki yengil shovqin yozuvlaridan iborat bo‘lgan.
Xulosa bitta: Britaniyada ijodkorlar SI bilan kurashni “sudda ham, maydonda ham” boshlayapti — matnsiz kitob va ovozsiz albom esa bu kurashning ramziga aylanyapti. Bu signal oddiy: asar — kontent emas, asar — mehnat. Ijod esa “bepul xomashyo” bo‘lib qolmasligi kerak.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
