Yaponiyadagi ayrim benzin quyish shoxobchalarida osilgan e’lonlar ijtimoiy tarmoqlarda katta muhokamalarga sabab bo‘lmoqda. Ularda: “Benzin yo‘q. Trampga rahmat ayting”, degan mazmundagi yozuvlar paydo bo‘lgan. Bu gaplar ortida esa jiddiy geosiyosiy va iqtisodiy omillar yotibdi.
Ma’lumki, Yaponiya energetik resurslarga boy mamlakat emas. U neft mahsulotlarining asosiy qismini xorijdan import qiladi. Xususan, mamlakat iste’mol qiladigan neftning taxminan 90–95 foizi Fors ko‘rfazi hududidagi davlatlardan keltiriladi. Bu davlatlar orasida Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari va Qatar kabi yirik eksportchilar bor.
Eng muhim jihat shundaki, ushbu neft hajmining deyarli barchasi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozi orqali tashiladi. Mazkur bo‘g‘oz dunyo energetika ta’minotida hal qiluvchi nuqta hisoblanadi. U orqali kun sayin millionlab barrel neft o‘tadi. Shu sababli bu hududdagi har qanday keskinlik yoki harbiy xavf global bozorlarga darhol ta’sir ko‘rsatadi.
So‘nggi vaqtlarda Fors ko‘rfazi mintaqasidagi siyosiy taranglik, ayniqsa AQSH va Eron o‘rtasidagi munosabatlarning keskinlashuvi neft yetkazib berish zanjiriga xavf tug‘dirmoqda. Ayrim tahlilchilar bu holatni AQSH prezidenti Donald Tramp yuritgan siyosat bilan bog‘lashmoqda. Uning davrida Eronga nisbatan qattiq sanksiyalar joriy etilgani va mintaqadagi bosim oshgani bugungi vaziyatga ma’lum darajada zamin yaratgani ta’kidlanmoqda.
Natijada, transport yo‘llarida xavf ortishi, sug‘urta xarajatlarining ko‘payishi va logistikadagi uzilishlar neft narxining oshishiga olib kelmoqda. Bu esa Yaponiya kabi importga qattiq bog‘liq mamlakatlarda benzin taqchilligi yoki narxlar oshishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Yaponiyadagi oddiy bir e’lon ortida global energetika xavfsizligi, geosiyosiy qarama-qarshiliklar va iqtisodiy bog‘liqlik kabi murakkab jarayonlar mujassam. Bu holat esa dunyodagi barqarorlik qanchalik nozik ekanini yana bir bor namoyon etmoqda.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
