Karimovning qirg‘izlarga «sovg‘asi» yoxud Akayevning haykal qo‘yish istagi

Qirg‘izistonning sobiq prezidenti Asqar Akayev yaqinda bergan intervyularidan birida Markaziy Osiyoning 90-yillardagi iqtisodiy rivojlanishi va O‘zbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimov yuritgan siyosat haqida kutilmagan bayonot bilan chiqdi.

Uning ta’kidlashicha, Islom Karimov davridagi O‘zbekistonning tashqi dunyo uchun yopiq iqtisodiy pozitsiyasi qo‘shni qirg‘iz va qozoq tadbirkorlarining oyoqqa turib olishi uchun hayotiy muhim imkoniyat taqdim etgan.

«O‘zbek birodarlar butun bozorni egallab oladi deb qo‘rqqandim»

Asqar Akayev sovet davri tugab, bozor iqtisodiyotiga o‘tish boshlangan ilk yillardagi ichki xavotirlari bilan o‘rtoqlashdi. U o‘zbek xalqining tabiatan savdo-sotiq va biznesga juda moslashuvchan ekanini tan olgan:

«To‘g‘risini aytsam, 90-yillarda, prezident bo‘lganimda, menda bir shubha bor edi: qirg‘izlar bozor mexanizmlarini o‘zlashtirib keta oladimi, o‘zbeklar bilan raqobatlasha olamizmi, deb ko‘p o‘ylanardim.

Mening nazarimda, bozor iqtisodiyotiga o‘tishimiz bilan o‘zbek birodarlar butun Markaziy Osiyoni egallab, boshqaradigandek edi. Sababi ular sovet davridayoq bunga tayyor bo‘lishgan».

Karimovning «kutilmagan sovg‘asi» va ramziy haykal

Biroq, Akayevning aytishicha, voqealar rivojini O‘zbekistonning o‘sha paytdagi rahbariyati o‘zgartirib yuborgan. Islom Karimovning iqtisodiyotni izolyatsiya qilish qarori qo‘shni davlatlarga bozorni egallash uchun vaqt bergan.

«Barchamiz Islom Karimovdan minnatdor bo‘lishimiz kerak. U kishi o‘zbeklarni dunyodan ajratib qo‘ydi. Shu bilan u qirg‘iz va qozoqlarga katta imkoniyat yaratib berdi. Shuning uchun Qirg‘izistonda Islom Karimovga haykal o‘rnatgan bo‘lardim! U bizga yo‘l ochib bergani uchun qirg‘izlar bozor mexanizmlarini tezgina o‘zlashtirib oldi», — deydi siyosatchi.

Agar o‘shanda O‘zbekiston xuddi hozirgidek ochiq bo‘lganda...

Sobiq prezident o‘sha davr va bugungi O‘zbekistonning tashqi siyosatini tubdan farq qilishini amaldagi prezident Shavkat Mirziyoyev olib borayotgan islohotlar misolida tushuntirdi:

• 90-yillardagi yopiqlik: Qirg‘iz biznesiga ichki va mintaqaviy bozorda kuch yig‘ish hamda raqobatni o‘rganish uchun sharoit yaratdi.

• Bugungi ochiqlik: Agar Islom Karimov o‘sha paytdayoq xuddi Shavkat Mirziyoyev kabi O‘zbekistonni dunyoga va qo‘shnilarga ochib qo‘yganida, yangi shakllanayotgan qirg‘iz tadbirkorligi o‘zbek biznesining dahshatli bosimi va raqobatiga bardosh bera olmay, mag‘lub bo‘lgan bo‘lardi.

Asqar Akayevning bu fikrlari iqtisodiy blok va chegaralarning yopilishi ba’zan qo‘shni davlatlar iqtisodiyoti uchun kutilmagan «ijobiy drayver» va o‘sish nuqtasiga aylanishi mumkinligi haqidagi qiziq bir tarixiy tahlildir.