Qozog‘istonda yangi Konstitutsiya kuchga kirdi: hokimiyat tizimi o‘zgarmoqda

Qozog‘istonda 1 iyuldan davlat boshqaruvi tizimini keng ko‘lamda yangilash jarayoni boshlandi. Mamlakat prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev parlament palatalarining qo‘shma majlisida ushbu o‘zgarishlarni Qozog‘iston davlatchiligining butun tizimini «kapital ta’mirlash» deb ta’rifladi.

Yangi Konstitutsiya prezidentlik boshqaruvini saqlab qolgan holda, parlament tuzilishi, hukumatning hisobdorligi va davlat institutlari o‘rtasidagi munosabatlarni o‘zgartiradi.

To‘qayev davlat boshqaruvida yangi davr boshlanganini aytdi

Qosim-Jo‘mart To‘qayevning ta’kidlashicha, mamlakat mustaqilligi va suvereniteti amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy poydevori bo‘lib qoladi.

Davlat rahbari islohotlarning bosh vazifasi boshqaruv samaradorligini oshirish, ortiqcha byurokratiyani qisqartirish va davlat organlarining jamiyat oldidagi mas’uliyatini kuchaytirishdan iborat ekanini bildirdi.

«Qozog‘iston davlatchiligining butun binosini, uning poydevori va asosiy ustunlarini kapital ta’mirlashni rejalashtirganmiz», — dedi To‘qayev.

Prezident yangi siyosiy tizim «kuchli prezident — nufuzli Qurultoy — hisobdor hukumat» tamoyili asosida ishlashini ma’lum qildi.

Prezidentlik boshqaruvi saqlab qolinadi

Yangi Konstitutsiya kuchga kirganidan keyin ham Qozog‘iston prezidentlik boshqaruv shaklidagi davlat bo‘lib qoladi.

Prezident Konstitutsiya, mamlakat mustaqilligi, hududiy yaxlitligi va xalq birligining asosiy kafili hisoblanadi. Davlat rahbari, shuningdek:

• oliy mansabdor shaxs va Oliy bosh qo‘mondon bo‘lib qoladi;

• ichki va tashqi siyosatning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi;

• Qozog‘istonni xalqaro maydonda ifodalaydi;

• huquqni muhofaza qiluvchi organlar rahbarlarini tayinlaydi.

Rasmiy Ostonaga ko‘ra, islohotlar prezidentlik institutini zaiflashtirish emas, davlat idoralari o‘rtasidagi vakolatlar va mas’uliyatni aniqroq taqsimlashni nazarda tutadi.

Ikki palatali parlament o‘rnini Qurultoy egallaydi

Islohotlarning eng katta o‘zgarishlaridan biri ikki palatali parlamentdan voz kechilishi bo‘ldi. Senat va Majlis o‘rnida yagona qonun chiqaruvchi organ — bir palatali Qurultoy tashkil etiladi.

Yangi parlament 145 nafar deputatdan iborat bo‘ladi. Ular partiya ro‘yxatlari asosida saylanishi belgilangan.

To‘qayev Qurultoy ortiqcha byurokratik tartiblardan xalos bo‘lishi, qonunlarni tezroq va sifatliroq qabul qilishi hamda hukumat faoliyati ustidan samarali nazorat o‘rnatishi kerakligini ta’kidladi.

Qozog‘iston rahbari yangi parlamentga saylov 2026 yil avgust oyida o‘tkazilishini ma’lum qilgan. U Konstitutsiya kuchga kirishi bilan saylov tayinlash to‘g‘risidagi farmonni imzolashini aytdi.

Vitse-prezident lavozimi joriy etiladi

Yangi Asosiy qonunda Qozog‘iston uchun muhim siyosiy o‘zgarishlardan yana biri — vitse-prezident lavozimining qayta joriy etilishidir.

Bu lavozim Qozog‘istonda 1996 yilda bekor qilingan edi. Yangi tizimda vitse-prezident davlat rahbari tomonidan tayinlanadi va prezident vakolatlarini davom ettirish masalasida muhim o‘rin egallashi mumkin.

Reuters tahliliga ko‘ra, vitse-prezident institutining paydo bo‘lishi mamlakatda hokimiyatni kelajakdagi prezidentga topshirish mexanizmini shakllantirishi mumkin. To‘qayevning amaldagi yagona yetti yillik prezidentlik muddati 2029 yilda yakunlanadi.

Referendumda saylovchilarning 87 foizi qo‘llab-quvvatladi

Qozog‘istonning yangi Konstitutsiyasi 2026 yil 15 mart kuni o‘tkazilgan umumxalq referendumida ma’qullangan edi.

Markaziy saylov komissiyasining rasmiy natijalariga ko‘ra:

• saylovchilar ishtiroki 73,12 foizni tashkil qildi;

• ovoz berganlarning 87,15 foizi yangi Konstitutsiyani qo‘llab-quvvatladi;

• qariyb 10 foiz ishtirokchi unga qarshi ovoz berdi.

Yangi hujjat parlamentni qayta tashkil etish, vitse-prezident lavozimini joriy qilish va davlat institutlari o‘rtasidagi vakolatlar taqsimotini yangilashni nazarda tutadi.

Islohotlarga turlicha baho berilmoqda

Qozog‘iston rasmiylari yangi Konstitutsiyani davlat boshqaruvini zamonaviylashtirish va siyosiy tizim samaradorligini oshirishga qaratilgan tarixiy qadam sifatida baholamoqda.

Biroq ayrim siyosiy tahlilchilar vitse-prezidentni prezidentning o‘zi tayinlashi va davlat rahbarining keng vakolatlari saqlanib qolishi ijro hokimiyatining ta’sirini yanada kuchaytirishi mumkinligini ta’kidlamoqda.

To‘qayev esa hokimiyatni muddatidan avval topshirish rejasi borligi haqidagi taxminlarni rad etgan va navbatdagi prezidentlik saylovi 2029 yilda o‘tkazilishini bildirgan.

1 iyuldan kuchga kirgan yangi Konstitutsiya Qozog‘iston siyosiy tizimidagi eng yirik o‘zgarishlardan biri bo‘ldi. Endi islohotlarning amalda qanday ishlashi va yangi Qurultoy hukumat ustidan qanchalik samarali nazorat o‘rnata olishi avgustdagi saylovlardan keyin yanada aniqlashadi.