Eng yirik neft bitimi: Tramp global bozorni larzaga solgan kelishuvni e’lon qildi

Jahon energetika va geosiyosiy xaritasini tubdan o‘zgartirib yuboradigan tarixiy voqea yuz berdi. AQSH Prezidenti Donald Tramp Vashington va Karakas o‘rtasida insoniyat tarixidagi eng yirik neft shartnomasi imzolanganini rasman e’lon qildi. Kelishuvga ko‘ra, Amerika tomoni umumiy tasdiqlangan zaxirasi 65 milliard barreldan ortiq bo‘lgan 17 ta ulkan strategik kon ustidan majoritar nazoratni qo‘lga kiritdi.

Venesuela prezidenti vazifasini bajaruvchi Delsi Rodriges ushbu bitimni milliy iqtisodiyotni qayta tiklashga qaratilgan «tarixiy qadam» deb atadi. Mazkur loyihalarga 100 milliard dollardan ziyod investitsiya jalb etilishi va davlat g‘aznasiga 209 milliard dollardan ko‘proq soliq tushumlari kelishi kutilmoqda.

100 yillik nazorat va 55 foizlik mexanizm: Bitim shartlari qanday?

Associated Press va Reuters agentliklarining diplomatik manbalariga ko‘ra, kelishuv misli ko‘rilmagan shartlar asosida amalga oshirilmoqda:

• 100 yilga berilgan konlar: AQSH va nomi hozircha ochiqlanmagan yetakchi xususiy operator ishtirokida tuzilayotgan yangi tuzilmaga 17 ta neft konini o‘zlashtirish huquqi naq 100 yil muddatga beriladi;

• 55 foizlik majoritar nazorat: Bu ko‘rsatkich to‘g‘ridan to‘g‘ri mulkdorlikni emas, balki kapitaldagi AQSH ulushi va qazib olingan xomashyoning muayyan qismini tannarxida xarid qilish huquqini o‘z ichiga oladi;

• Armiya va Strategik zaxira manbai: Imtiyozli shartlarda olinadigan arzon neft AQSHning Strategik neft rezervini to‘ldirishga hamda AQSH Qurolli kuchlarining yoqilg‘i ehtiyojlarini uzluksiz ta’minlashga yo‘naltiriladi;

• Soliq to‘lovchilar puli sarflanmaydi: Trampning ta’kidlashicha, loyihani moliyalashtirish to‘liq xususiy biznes hisobidan qoplanadi. Muzokaralarda Davlat kotibi Marko Rubio va Pentagon rahbari Pit Hegset bevosita ishtirok etgan.

Maduroning qo‘lga olinishidan boshlab yangi qonunchilikkacha

Ushbu mega-bitim joriy yilning 3 yanvarida sodir bo‘lgan dramatik voqealarning mantiqiy davomi bo‘ldi:

• Hokimiyat almashuvi: AQSH harbiylarining maxsus operatsiyasi natijasida sobiq yetakchi Nikolas Maduro rafiqasi bilan qo‘lga olinib, AQSHga olib ketilgan va unga narkoterrorizm bo‘yicha rasmiy ayblov qo‘yilgan edi;

• Qonunlarning o‘zgartirilishi: Hokimiyat tepasiga kelgan Delsi Rodriges neft qonunchiligini tubdan isloh qildi. Xorijiy va xususiy kompaniyalarga mustaqil ravishda neft sotish, daromadni erkin tasarruf etish va qo‘shma korxonalar tuzishga keng yo‘l ochib berildi.

OPЕKda tarixiy bo‘linish: Venesuela tashkilotdan chiqadimi?

Bloomberg nashrining bergan ma’lumotlariga ko‘ra, Karakasda yana bir global siyosiy qaror tayyorlanmoqda:

• Asoschi davlatning chiqishi: 1960 yilda Saudiya Arabistoni, Eron, Iroq va Kuvayt bilan birgalikda OPЕK karteliga asos solgan Venesuela tashkilotni butunlay tark etish variantini ko‘rib chiqmoqda;

• Bozordagi kuchlar nisbati: Agar Karakas karteldan chiqsa, u OPЕK tarixida tashkilotni tark etgan birinchi ta’sischi davlatga aylanadi va jahon neft bozoridagi narx siyosati tubdan yangilanadi.