«Davlat to‘ntarishi» ayblovi olib tashlandi: Sud Kamchibek Tashiyevga shov-shuvli hukm chiqardi

Qirg‘iziston siyosiy elitasi va butun Markaziy Osiyo mintaqasida so‘nggi oylarning eng muhim intrigasi bo‘lib turgan «75 lar maktubi» ishi bo‘yicha hayratlanarli sud qarori qabul qilindi. Bishkek shahar sudi prokuratura va himoya tomonining murojaatlarini ko‘rib chiqib, Milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi (MXDQ) sobiq rahbari va sobiq vitse-premer Kamchibek Tashiyev hamda yana 7 nafar siyosatchi zimmasidan «hokimiyatni zo‘ravonlik bilan egallab olishga urinish» bo‘yicha og‘ir moddani butunlay olib tashladi. Bir paytlar Sadir Japarovning eng yaqin safdoshi, mamlakat xavfsizligining mutlaq yetakchisi hisoblangan general atrofidagi bu yumshatish poytaxt siyosiy sahnasida qanday kelishuvlar tuzilgani haqidagi savollarni yuzaga chiqardi. Xo‘sh, jinoiy ish qaysi moddaga o‘zgartirildi, Tashiyevning mol-mulki musodaradan qanday omon qoldi va Sadir Japarov nima sababdan 2027 yilgi prezidentlik saylovlari muddatini rasman e’lon qildi?

Hukmning qayta ko‘rilishi va jazoning yengillashtirilishi

Bishkek shahar sudining yangi qarori siyosatchilar uchun jiddiy yengilliklarni taqdim etdi:

• Og‘ir ayblovning bekor qilinishi: Kamchibek Tashiyev va u bilan birga sudlangan yana 7 nafar siyosatchidan davlat to‘ntarishini tayyorlash bo‘yicha qo‘yilgan dastlabki og‘ir ayblov to‘liq olib tashlandi;

• Ishning boshqa moddaga malakalanishi: Jinoyat ishi Qirg‘iziston Respublikasi Jinoyat kodeksining 195-moddasi («Saylov huquqlarini amalga oshirishga to‘sqinlik qilish»)ga o‘zgartirildi;

• Sinov muddatining qisqartirilishi: Sud ayblanuvchilarga nisbatan sinov muddati bilan 4 yil ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgiladi, sinov muddatining o‘zi esa 3 yildan 2 yilgacha qisqartirildi;

• Musodaraning bekor bo‘lishi: Modda o‘zgartirilgani bois sobiq mulozimlarning mol-mulkini musodara qilish chorasi qo‘llanmadi;

• Oqlanishga bo‘lgan umid: Muzokaralar chog‘ida Tashiyevning advokati sud kelgusida generalning to‘liq oqlanishiga qaror qilishiga qat’iy ishonch bildirdi.

«75 lar maktubi» va Konstitutsiyaviy tortishuv: Voqealar xronologiyasi

Bugungi siyosiy zilzila 75 nafar siyosatchi, sobiq mulozim va jamoat arbobining prezident Sadir Japarovga yo‘llagan shov-shuvli murojaatidan boshlangan edi:

• Muddatidan oldin saylov talabi: Fevral oyida imzolangan maktubda muxolifat prezidentlik vakolatlari muddatini shubha ostiga qo‘yib, muddatidan ilgari prezidentlik saylovlarini o‘tkazishni taklif qildi;

• Konstitutsiyalar to‘qnashuvi: Asosiy nizo Japarovning 6 yillik bir martalik muddatni ko‘zda tutuvchi eski Konstitutsiya bo‘yicha saylangani, biroq yangi Konstitutsiya 5 yildan ikki muddatga ruxsat berishi atrofida yuzaga keldi;

• Hibslar va iste’folar to‘lqini: Maktub ommaga chiqqach, sakkiz nafar asosiy faol, jumladan, Kamchibek Tashiyev davlat to‘ntarishini rejalashtirishda ayblandi va Tashiyev darhol o‘z lavozimidan chetlatildi;

• Parlament rahbarining ketishi: Siyosiy inqiroz fonida parlamentning sobiq spikeri Nurlanbek Turg‘unbek o‘g‘li ham ixtiyoriy ravishda iste’fo berdi.

Kuch tuzilmalarining tozalanishi va generalga qo‘yilgan chegaralar

Tashiyevning ketishi nafaqat bitta amaldorning yo‘qotilishi, balki Qirg‘iziston xavfsizlik arxitekturasining tubdan qayta qurilishiga olib keldi:

• MXDQ vakolatlarining kesilishi: Prezident Japarov MXDQ o‘z vakolatiga kirmaydigan masalalarga haddan tashqari aralashib ketganini ochiq tanqid qildi;

• Chegara xizmatining ajratilishi: Qudratli hisoblangan Davlat chegara xizmati MXDQ tarkibidan butunlay chiqarib olindi va alohida tuzilma sifatida shakllantirildi;

• Davlat qo‘riqlash xizmati tashkil etilishi: Prezident va oliy rahbariyat xavfsizligi uchun mustaqil Davlat qo‘riqlash xizmati tuzildi, xavfsizlik idoralari xodimlariga nisbatan bir qator jinoyat ishlari ochildi;

• Parlamentdagi guruhning tarqatilishi: Parlament ichida general Tashiyevni ochiq qo‘llab-quvvatlovchi kuchli deputatlik ta’siri to‘xtatildi.

2027 yil 24 yanvar: Sadir Japarovning ikkinchi muddat rejasi

Siyosiy maydonni «tozalash» ortidan amaldagi prezident Sadir Japarov kelgusi strategik qadamlarini rasman e’lon qildi:

• Saylov sanasi belgilandi: Prezident saylovlari rasman 2027 yil 24 yanvar kuniga belgilandi;

• Ikkinchi muddat uchun da’vo: Japarov saylovlarda ikkinchi muddatga o‘z nomzodini qo‘yishini ochiq ma’lum qildi;

• «Atrofini tozalamadi» ayblovi: Davlat rahbarining fikricha, Tashiyev o‘z atrofidagi shubhali shaxslardan xalos bo‘lolmadi va shu sababli prezidentlik poygasiga tayyor emas deb topildi.

Bishkek sudining davlat to‘ntarishi moddasini olib tashlab, jazoni yumshatishi Qirg‘iziston rahbariyati kuchli raqibni butunlay sindirish emas, balki uni siyosiy jihatdan zararsizlantirib, tinch tranzitni ta’minlashni ma’qul ko‘rganidan dalolat beradi.

Sizningcha, Kamchibek Tashiyevning zimmasidan «davlat to‘ntarishi» moddasining olib tashlanishi va sudning bu qarori ikki siyosiy yetakchi o‘rtasidagi yashirin murosa natijasimi? Sadir Japarovning 2027 yil 24 yanvardagi saylovlarda ikkinchi muddatga qolishi Qirg‘izistondagi barqarorlikni ta’minlay oladimi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va qo‘shni davlatdagi muhim siyosiy o‘zgarishlar tahlilini barcha tahlil ixlosmandlariga ulashing!