Tramp Xitoy orqali KXDR bilan muloqotni tiklamoqchi: Maxfiy kelishuv qanday bo‘ladi?

Dunyoning ikki yirik iqtisodiy va harbiy giganti — AQSH va Xitoy rahbarlarining Vashingtonda bo‘lib o‘tadigan tarixiy uchrashuvi oldidan xalqaro geosiyosatda shov-shuvli yangilik paydo bo‘ldi. Nufuzli New York Times nashrining maxsus manbalariga tayanib xabar berishicha, AQSH Prezidenti Donald Tramp kelgusi hafta Vashingtonga davlat tashrifi bilan keladigan Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin bilan muzokaralarda Shimoliy Koreya yetakchisi Kim Chen In bilan aloqalarni qayta tiklash istiqbollarini muhokama qilish niyatida. Oq uyning Pxenyan tomon yo‘llagan ommaviy diplomatik signallari javobsiz qolayotgan bir paytda, Vashington Shimoliy Koreyaning bosh ittifoqchisi va iqtisodiy donori bo‘lgan rasmiy Pekinning vositachiligiga jiddiy umid bog‘lamoqda.

Ekspertlar fikricha, Tramp va Kim Chen In o‘rtasidagi ehtimoliy yangi uchrashuv joriy yilning noyabr oyida Xitoy mezbonlik qiladigan Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi (ATES) sammiti doirasida tashkil etilishi mumkin. Trampning avvalroq Janubiy Koreya bilan qo‘shma harbiy mashg‘ulotlarni keskin qisqartirgani va Kim Chen In bilan munosabatlarini hamon «juda yaxshi» deb atashi Oq uyning navbatdagi katta diplomatik g‘alabaga intilayotganidan darak bermoqda.

Xo‘sh, Si Szinpin ushbu taklifga rozi bo‘ladimi, Xitoy bu vositachilikdan Vashingtonga qarshi savdo urushida ta’sir dastagi sifatida qanday foydalanadi va Trampning KXDR bilan yarashish rejasi Tinch okeani mintaqasidagi kuchlar muvozanatini o‘zgartira oladimi?

«Vashingtondagi davlat tashrifi va noyabr rejasi»: Muzokaralar tafsilotlari

New York Times insayderlari oshkor qilgan diplomatik rejaning muhim nuqtalari:

• Si Szinpinning AQSHga tashrifi: Kelgusi hafta XXR Raisi rasmiy tashrif bilan Vashingtonga keladi va Oq uydagi markaziy mavzulardan biri Shimoliy Koreya masalasi bo‘ladi;

• Pekinning vositachilik roli: KXDR AQSHning bevosita aloqaga chiqish urinishlarini e’tiborsiz qoldirayotgani bois, Tramp muloqotni tiklashda Pekinning siyosiy ta’siriga tayanmoqchi;

• ATES sammiti platformasi: Tahlilchilar Tramp va Kim Chen Inning ehtimoliy tarixiy muzokaralari shu yilning noyabr oyida Xitoyda o‘tkaziladigan ATES sammiti doirasida yuz berishini taxmin qilishmoqda;

• Munosabatlarning yumshashi: Tramp Kim Chen In bilan aloqalarini yana bir bor «juda yaxshi» deya baholab, Pxenyan bilan muzokaralar stoliga qaytishga shayligini ko‘rsatdi.

«Harbiy mashg‘ulotlar qisqartirildi»: Trampning Pxenyanga tashlagan dadil qadami

Muzokaralar zaminini yaratish uchun ko‘rilgan amaliy harakatlar:

• Mashg‘ulotlar ko‘lamining ikki baravar qisqarishi: Avgust oyida Trampning ko‘rsatmasi bilan AQSH va Janubiy Koreyaning yillik qo‘shma harbiy manyovrlari davomiyligi va ko‘lami 50 foizdan ko‘proqqa kamaytirildi;

• Maqsadga muvofiqlik shubha ostida: Amerika yetakchisi milliardlab dollarlik harbiy mashg‘ulotlarning samaradorligiga ochiq shubha bildirib, ularni Koreya yarim orolida keskinlikni kuchaytiruvchi omil deb atadi;

• Pxenyan uchun xavfsizlik signali: Bu qadam Shimoliy Koreyaga qarshi to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy tahdid yo‘qligini ko‘rsatish va Kim Chen Inni yadroviy muzokaralarga qaytarishga qaratilgan strategik yon berish sifatida baholandi.

Geosiyosiy tahlil: Xitoy bu vositachilikdan nima yutishi mumkin?

Xalqaro siyosat bo‘yicha yetakchi ekspertlarning baholari:

• Pekinning diplomatik koziri: Agar Si Szinpin Tramp va Kim Chen In o‘rtasidagi uchrashuvni muvaffaqiyatli tashkil etib bersa, bu Xitoyga AQSH bilan savdo bojlari va tayvan masalalarida ulkan bosim dastagini (richag) taqdim etadi;

• Mintaqaviy xavfsizlik balansi: Xitoy o‘z chegaralari yaqinida yadroviy keskinlik yoki AQSH harbiy kuchlarining to‘planishini istamaydi — shu sababli tinchlik dialogi Pekin manfaatlariga ham to‘liq mos keladi;

• Trampning saylovoldi g‘alabasi: KXDR yetakchisi bilan navbatdagi yuzma-yuz muloqot Tramp ma’muriyati uchun global maydondagi eng yirik tinchlikparvar yutuq sifatida taqdim etilishi mumkin.

Si Szinpinning Vashingtonga tashrifi nafaqat AQSH-Xitoy iqtisodiy munosabatlari, balki Sharqiy Osiyoda yangi yadroviy inqirozning oldini olish yo‘lidagi burilish nuqtasiga aylanishi kutilmoqda.

Sizningcha, Donald Tramp Xitoy rahbari yordamida Kim Chen In bilan yana bir bor til topishib, Koreya yarim orolida tinchlik kelishuviga erisha oladimi? Si Szinpin bu vositachilik evaziga Oq uydan qanday siyosiy yon berishlarni talab qiladi deb o‘ylaysiz? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon siyosatidagi ushbu shov-shuvli reja sharhini barcha xalqaro xabarlar kuzatuvchilari hamda do‘stlaringizga ulashing!