Parvozdagi olovli sarosima: Sobiq vazir samolyotda kutilmagan yong‘in keltirib chiqardi

Xalqaro aviatsiya xavfsizligi tarixida kamdan-kam uchraydigan va kinematografik dramalarni eslatuvchi paradoksal favqulodda hodisa yuz berdi. Niderlandiyaning sobiq transport vaziri hamda mashhur KLM milliy aviakompaniyasining sobiq bosh direktori Kamil Eyrlings o‘zi bir vaqtlar boshqargan kompaniya samolyoti bortida haqiqiy yong‘in kelib chiqishiga sababchi bo‘ldi. Niderlandiyaning nufuzli RTL Nieuws portali tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, hodisa havo kemasi parvozga ko‘tarilganidan 5,5 soat o‘tgach, biznes-klass salonida sodir bo‘lgan. Favqulodda vaziyatga sobiq vazirning parvoz vaqtida telefonini quvvatlash uchun ulab qo‘ygan pauerbanki (tashqi akkumulatori) sabab bo‘lgan.

Guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, dastlab salon bo‘ylab baland qarsillash (portlash) ovozi eshitilgan, so‘ngra Eyrlingsning o‘rindig‘i tepasida to‘satdan kuchli olov tillari ko‘tarilgan. Ekipaj a’zolarining soniyalar ichida ko‘rsatgan tezkorligi va professionalligi tufayli yong‘in salon bo‘ylab tarqalmasdan darhol o‘chirilgan, sobiq bosh direktor esa yengil jarohatlar bilan qutulib qolgan. Eng qizig‘i, KLM qoidalariga ko‘ra, pauerbanklarni qo‘l yukida olib yurishga ruxsat berilsa-da, ulardan samolyot ichida qurilmalarni zaryadlash uchun foydalanish qat’iyan taqiqlangan — bu qoidalar aynan Eyrlingsning o‘zi rahbarlik qilgan yillarda ham amalda bo‘lgan.

Xo‘sh, aviatsiyaning sobiq bosh rahbari o‘zi tasdiqlagan qat’iy xavfsizlik tartibini qanday qilib buzdi, litiy-ionli batareyalar balandlikda nega portlab ketmoqda va bu shov-shuvli hodisadan so‘ng aviatsiyada qanday yangi taqiqlar joriy etiladi?

«Baland qarsillash, olov alangasi va 5,5 soatlik parvoz»: Samolyotdagi yong‘in tafsilotlari

Havoda sodir bo‘lgan favqulodda hodisaning asosiy dalillari va faktlari:

• Mas’ul shaxsning maqomi: Hodisa markazida turgan yo‘lovchi — Niderlandiyaning sobiq transport vaziri va KLM sobiq bosh direktori Kamil Eyrlings;

• Lokatsiya va parvoz vaqti: Yong‘in layner havoga ko‘tarilganidan roppa-rosa 5,5 soat o‘tgach, biznes-klass salonida boshlangan;

• Yonish mexanizmi: Smartfonni quvvatlash jarayonida bo‘lgan pauerbank avval qattiq qarsillab portlagan, so‘ngra o‘rindiq atrofini alanga qamrab olgan;

• Ekipajning chaqqonligi: Styuardessalar va uchuvchilar maxsus yong‘in o‘chirish vositalarini zudlik bilan ishga solib, olovni bir necha soniya ichida bartaraf etdi;

• Qoidalarni buzish omili: KLM talablariga ko‘ra, samolyot parvozi davomida pauerbanklardan foydalanish qat’iyan taqiqlangan bo‘lib, sobiq rahbar o‘z kompaniyasining asosiy protokolini ochiqchasiga buzgan;

• Yengil tan jarohati: Eyrlings alangani jilovlash va xavfli qurilmani uloqtirish paytida yengil kuyish jarohatlari olgan.

Havo kemasidagi favqulodda holat: KLM reysi va Eyrlings ishi ko‘rsatkichlari

Hodisaning operativ tafsilotlari va aviatsiya qoidalari taqqosi:

Aviatsiya xavfsizligi ekspertizasi: Nega pauerbanklar havoda bombaga aylanmoqda?

Aviaekspertlar va xalqaro xavfsizlik muhandislarining xulosalari:

• Termal disbalans (Thermal Runaway): Litiy-ionli batareyalar bosim va harorat o‘zgarganda ichki qisqa tutashuvga uchrashi mumkin; quvvat berish vaqtida qizib ketgan akkumulator kislorod bilan reaksiyaga kirishib, portlash darajasidagi alanga hosil qiladi;

• Bagajdan salonga ko‘chirish talabi: Xalqaro aviatsiya qoidalariga ko‘ra, pauerbanklarni yuklar bo‘limiga (bagajga) topshirish butunlay man etilgan; chunki yuklar bo‘limida olov chiqsa, uni ekipaj ko‘ra olmaydi va samolyot halokatga uchrashi mumkin;

• Ishlatishga cheklov nega kerak? Samolyot salonida ularni tokka ulab quvvatlash taqiqlanganining boisi — qizdirish reaksiyasini sun’iy ravishda kuchaytirmaslik va portlash xavfini nolga tushirishdir;

• Ibrat va javobgarlik: Bunday yuqori lavozimda ishlagan shaxsning oddiy qoidani mensimagani samolyotlarda xavfsizlik protokollari bo‘yicha nazorat lavozim va maqomdan qat’i nazar barchaga birdek qattiq bo‘lishi shartligini ko‘rsatdi.

Kamil Eyrlings bilan bog‘liq ushbu favqulodda hodisa zamonaviy gadjetlar va quvvatlovchi vositalar havoda qanday dahshatli xatarga aylanishi mumkinligini butun dunyoga yana bir bor isbotladi.

Sizningcha, samolyotlarda pauerbanklardan foydalanishga qo‘yilgan taqiqlar bo‘yicha nazoratni yanada kuchaytirish (masalan, ularni parvoz oldidan muhrlab qo‘yish) kerakmi? Parvoz paytida telefoningizni quvvatlash uchun tashqi akkumulator ishlatgan holatlaringiz bo‘lganmi? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va barcha aviasayohatchilar uchun hayotiy muhim bo‘lgan ushbu ogohlantiruvchi xabarni yaqinlaringizga ulashing!