Olimlar sichqon miyasiga inson miya to‘qimasini ko‘chirib o‘tkazdi

Stenford universiteti olimlari inson miya to‘qimasini sichqon organizmida o‘stirish va uning nerv tizimi bilan bog‘lashga muvaffaq bo‘ldi. Tadqiqot 16 sentyabr kuni Nature jurnalida e’lon qilingan.

Olimlar buning uchun miyasining katta qismida, xususan, miya po‘stlog‘i rivojlanmaydigan qilib genetik jihatdan o‘zgartirilgan sichqonlardan foydalangan. Keyin ularga laboratoriyada inson ildiz hujayralaridan yetishtirilgan kortikal organoidlar — inson miya to‘qimasining kichik, o‘zini o‘zi tashkil qiluvchi tuzilmalari ko‘chirib o‘tkazilgan.

Natijada inson to‘qimasi sichqon miyasida saqlanib qolib, faol rivojlangan. Tadqiqotga ko‘ra, transplantatsiyadan ikki-uch oy o‘tgach, inson to‘qimasi deyarli besh baravar kengayib, bo‘sh qolgan miya hududining 90 foizidan ko‘prog‘ini egallagan. Inson neyronlari sichqon miyasidagi nerv hujayralari bilan bog‘lanib, hatto nerv tolalari orqali orqa miyagacha yetib borgan.

Tadqiqotchilar bu usul inson miyasining rivojlanishi va tug‘ilishdan oldin yuzaga keladigan nevrologik kasalliklarni o‘rganishda yangi imkoniyat berishini ta’kidlamoqda. Kelajakda bunday modellar autizm, miya falaji, shizofreniya va epilepsiya kabi kasalliklarning mexanizmlarini o‘rganish hamda davolash usullarini sinashda qo‘l kelishi mumkin.

Tajriba axloqiy savollarni ham yuzaga keltiradi. Jumladan, inson miya to‘qimasi hayvon miyasiga ko‘chirilganda uning kognitiv qobiliyatlari o‘zgarishi mumkinmi, degan masala muhokama qilinmoqda. Biroq hozirgi tajribada sichqonlarda insonlarnikiga xos ong yoki murakkab fikrlash paydo bo‘lgani haqida dalil aniqlanmagan. Tadqiqot davomida ularning xatti-harakatlari odatiy sichqonlarnikidan keskin farq qilmagan.

Olimlar yangi model inson miyasini tirik organizm ichida, uning qon tomirlari va nerv tizimi bilan o‘zaro ta’sirda o‘rganish imkonini berishi bilan muhim ekanini qayd etmoqda.