Kolumbiya sohilida 6 metrlik ulkan kit akulasi nobud bo‘ldi

Kolumbiyaning Tinch okeani sohilida uzunligi qariyb 20 fut, ya’ni 6 metrga teng bo‘lgan ulkan kit akulasi sohilga chiqib qolganidan keyin nobud bo‘ldi.

Dunyoning eng yirik balig‘i hisoblangan kit akulasi (Rhincodon typus) 30 sentyabr, chorshanba kuni ertalab Nabuga hududidagi olis sohilda qum ustida harakatsiz holda topilgan. Uzunligi kichik qayiqnikiga teng bo‘lgan ulkan jonivor topilgan paytda hali tirik edi.

Mahalliy aholi akulaga yordam berishga harakat qilgan. Qishloq aholisi uning tanasiga dengiz suvini quygan va qayiqlar yordamida akula tushib qolgan qumloq hududdan uni yana suvga tortib chiqarishga uringan. Biroq qayiqlarning tashqi motorlari ulkan jonivorni siljitish uchun yetarlicha kuchli bo‘lmagan.

Atrof-muhitni muhofaza qilish xodimlari Nabuga sohiliga yetib kelganida esa kit akulasi allaqachon nobud bo‘lgan edi.

Kolumbiyaning shimoliy Tinch okeani hududidagi mintaqaviy ekologik tashkilot — Codechocó hodisa yuzasidan dengizdagi chalkashib qolgan yoki sohilga chiqib ketgan yovvoyi jonivorlar uchun belgilangan maxsus protokolni zudlik bilan ishga tushirdi.

Hodisa joyiga sohil qo‘riqlash xizmati bo‘linmalari, mahalliy hokimiyat vakillari hamda ekologik tashkilotlar jalb qilindi. Biroq telefon aloqasining yaxshi ishlamasligi, hududning murakkabligi va shaharchadan qayiqda taxminan bir yarim soat yo‘l bosish zarurati qutqaruv ishlarini kechiktirgan.

Codechocó direktori o‘rinbosari Kari Sanches Minotaning ma’lum qilishicha, mutaxassislar sohilga yetib kelgan vaqtda jonivor allaqachon nobud bo‘lgan va uning jasadini belgilangan tartibda yo‘q qilish jarayoni darhol boshlangan.

Keyinroq mutaxassis dengiz jonivoridan maxsus namunalar olinganini ma’lum qildi. Bunga kit akulasining sohilga chiqib qolgan vaqti ushbu tur uchun odatiy migratsiya mavsumiga mos kelmasligi sabab bo‘lgan.

«Bu tur uchun hozir migratsiya mavsumi emas. Shuning uchun ushbu jonivorning o‘limiga nima sabab bo‘lganini aniqlashimiz kerak», — dedi Sanches Minota.

Tekshiruvlar davomida akula tanasida ko‘rinayotgan jarohatlar, turli kasalliklar, baliq ovlash uskunalariga ilinib qolish yoki dengizdagi og‘ir tabiiy sharoitlar uning o‘limiga sabab bo‘lgan-bo‘lmagani o‘rganiladi.

Codechocó bayonotida ham namunalar olinishi muhim ekani ta’kidlangan. Chunki kit akulasining sohilga chiqib qolishi mazkur hudud uchun odatiy hisoblangan mavsumga to‘g‘ri kelmagan.

Odatda kit akulalari bahor faslida Kolumbiyaning ushbu sohillariga plankton va mayda baliqlar bilan oziqlanish uchun keladi. Ochiq dengizda ularni boshqa fasllarda ham uchratish mumkin. Biroq sentyabr oyining oxirida sohilga juda yaqin hududda bunday jonivorning topilishi noodatiy holat hisoblanadi.

Hodisa joyida tasvirga olingan va ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoda mahalliy aholi vakili ham xavotirini bildirgan. Uning aytishicha, Nabuga aholisi sohilga chiqib qolgan ulkan kit akulasini qanday olib chiqishni bilmay, hokimiyatdan yordam so‘ragan.

Mahalliy aholi jonivorni ko‘chirishga uringan, ammo qayiq motorlari yetarlicha kuchli bo‘lmagan. Shu bois uni sohildan olib chiqish uchun kattaroq motor kerakligi aytilgan.

Need To Know xabar berishicha, mas’ul organlar jonivor jasadini yo‘q qilish ishlarini ham boshlagan. Bu orqali aholi salomatligi va atrof-muhit uchun yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan sanitariya hamda ifloslanish xavflarini kamaytirish ko‘zlangan.

Sanches Minota mahalliy aholiga sohilga chiqib qolgan dengiz jonivorlariga qo‘l bilan tegmaslikni tavsiya qildi. Uning ta’kidlashicha, dengiz hayvonlari inson salomatligiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan parazitlarni olib yurishi ehtimoli bor.

Ayni paytda mutaxassislar kit akulasining nima sababdan sohilga chiqib qolgani va uning o‘limiga qanday omillar ta’sir qilganini aniqlash ustida ish olib bormoqda.

Kit akulalari filtr orqali oziqlanadigan dengiz jonivorlari bo‘lib, Yer yuzidagi eng yirik baliq hisoblanadi. Voyaga yetgan kit akulalarining uzunligi 12–20 metrga, og‘irligi esa taxminan 20 tonnaga yetishi mumkin.

Ushbu tur Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN) tomonidan yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar ro‘yxatiga kiritilgan.