Rossiyalik ekspert: Rossiya o‘zbeklarsiz yashay oladi, O‘zbekiston Rossiyasiz yashay oladimi?

Yevroosiyo tahliliy klubi rahbari Nikita Mendkovich O‘zbekistonning demografik o‘sishi, ichki mehnat bozori salohiyati hamda tashqi mehnat migratsiyasi istiqbollariga bag‘ishlangan tahlilini e’lon qildi. Unda mutaxassis O‘zbekistonda ishchi kuchi ko‘payib borayotgani sharoitida Rossiya Federatsiyasi bilan iqtisodiy va mehnat munosabatlari qanday ahamiyat kasb etishi haqida o‘z fikrlarini bildirgan.

Maqolada keltirilgan raqamlar, ayniqsa G‘arb davlatlari kvotalarining cheklangani va migratsiyani diversifikatsiya qilish borasidagi qiyinchiliklar tahlilchilar o‘rtasida turli bahs-munozaralarga sabab bo‘lmoqda.

Demografik bosim: Ichki bozor ish o‘rinlarini yetkazib bera oladimi?

Ekspert O‘zbekistondagi yillik demografik o‘sish va yangi ish o‘rinlari nisbatiga to‘xtalib o‘tgan:

• Yoshlarning bozorga kirib kelishi: Mendkovichning ta’kidlashicha, har yili mamlakatda 600 mingga yaqin yoshlar mehnat bozoriga kirib kelmoqda, 2030 yilga borib esa bu raqam yiliga 1 millionga yetishi kutilmoqda;

• Ichki imkoniyatlar: Investitsiyalar va savdo vazirligi ma’lumotlariga tayangan holda, ekspert respublikada yiliga 290 ming atrofida yangi ish o‘rinlari yaratilayotganini, qolgan qismi esa bandlik masalasida qiyinchiliklarga duch kelishini qayd etadi;

• Suv va iqlim omili: Muallif mintaqadagi suv resurslari taqchilligi sababli qishloq xo‘jaligida ham ishchi o‘rinlarini saqlab qolish murakkablashishini taxmin qiladi.

Nima uchun G‘arb yo‘nalishlari yechim bo‘la olmayapti?

So‘nggi vaqtlarda migratsiya yo‘nalishlarini Yevropa va Osiyoning rivojlangan davlatlariga burish harakatlari ekspert tomonidan matematik jihatdan tahlil qilingan:

• Yevropa kvotalari juda kam: Buyuk Britaniyaning mavsumiy qishloq xo‘jaligi kvotasi yiliga bor-yo‘g‘i 10–12 ming o‘rinni tashkil etsa, Janubiy Koreya va Yaponiya yiliga jami 6–7 ming nafar ishchini qabul qiladi;

• Til to‘sig‘i va malaka talabi: Germaniya va Yevropa Ittifoqi bozorlarida ishlash uchun B1/B2 til sertifikati va kasbiy malaka talab qilinadi, bu esa viloyatlardan borayotgan aksariyat yoshlar uchun jiddiy to‘siq bo‘lib qolmoqda;

• 5–7 foizlik qamrov: Ekspertga ko‘ra, yangi muqobil yo‘nalishlar yillik mehnat oqimining atigi 5–7 foizini qamrab olishi mumkin, asosiy oqim esa baribir an’anaviy bozorda qolishga majbur.

Rossiya bozori: Raqamlar va tomonlarning o‘rni

Hisobotda keltirilishicha, hozirgi kunda tashqi mehnat migratsiyasi ko‘rsatkichlarida Rossiya yo‘nalishi hali ham asosiy ulushni egallab turibdi:

• Moliyaviy oqim: Mehnat migrantlari tomonidan O‘zbekistonga yuborilayotgan pul o‘tkazmalarining 70 foizdan ortig‘i aynan Rossiya hissasiga to‘g‘ri kelmoqda;

• Bo‘sh ish o‘rinlari: Xorijdagi mavjud bo‘sh ish o‘rinlari taklifining qariyb 85 foizi Rossiya korxonalari tomonidan berilmoqda;

• Moskvaning tanlov imkoniyati: Ekspert fikricha, Rossiya bozori ham avtomatlashtirish (robotlashtirish) va boshqa davlatlardan (Hindiston va h.k.) ishchi kuchi jalb qilish orqali muqobil yo‘llarni ko‘rib chiqmoqda, shu bois migrantlarning raqobatbardoshligi muhim omilga aylanadi.

Ekspert takliflari va siyosiy talablar

Nikita Mendkovich O‘zbekiston tomonidan Rossiya bozorida o‘z o‘rnini saqlab qolish uchun maktablarda rus tilini chuqurlashtirib o‘qitish, qonunchilik kurslarini tashkil etish va integratsiya jarayonlarini tezlashtirish (xususan, YEOIIga a’zo bo‘lish) kerakligini ilgari surgan.

Biroq ekspertning bunday bir tomonlama va qat’iy pozitsiyasi ijtimoiy tarmoqlarda mamlakatning milliy manfaatlari va iqtisodiy mustaqilligi nuqtayi nazaridan ko‘plab munozaralarga sabab bo‘lmoqda. Iqtisodchilar bunday tahdidli xulosalarga qaramay, O‘zbekiston ichki sanoatni rivojlantirish, kasb-hunar ta’limini modernizatsiya qilish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish orqali o‘z muammolarini mustaqil hal etish salohiyatiga ega ekanini ta’kidlamoqdalar.