Oq uy va Kiyev orasi sovumoqda: Razvedka ma’lumotlari va Trampning kutilmagan pozitsiyasi

AQSH va Ukraina munosabatlarida ko‘pdan beri kuzatilmagan sovuqlashuv davri boshlandi. AQSH Prezidenti Donald Tramp Ukraina yetakchisi Volodimir Zelenskiyni yana bir bor ochiq tanqid qilib, uni urushni yakunlash bo‘yicha murosaga borishni istamaslikda aybladi.

Shu bilan birga, Oq uy rahbari Rossiya Prezidenti Vladimir Putin hamda Xitoy rahbari Si Jinping bilan uch tomonlama uchrashuv o‘tkazish taklifini ma’qullashi mumkinligini ochiqlab, xalqaro kun tartibini o‘zgartirib yubordi.

«Zelenskiy nima deyayotganini o‘zi bilmaydi»: Vashington va Kiyev to‘qnashuvi

Jurnalistlarning Zelenskiy tomonidan aytilgan «agar Vashington Moskvani qo‘llasa, tarixning noto‘g‘ri tomonida bo‘ladi» degan bayonotiga Tramp keskin e’tiroz bildirdi:

• Imkoniyatlar boy berilgani haqida: «Zelenskiy – urushni allaqachon hal qilishi kerak bo‘lgan odam. Agar u menga quloq solganida edi, ancha vaqt oldinroq yaxshiroq kelishuvga erishgan bo‘lardi», — dedi Tramp.

• Muzokarachini almashtirish da’vati: AQSH rahbari Oval kabinetda 2025 yil fevralida kechgan keskin tortishuvni eslab, endilikda Kiyev nomidan boshqa shaxslar muzokara stoliga o‘tirishi vaqti kelganini ta’kidladi: «Balki Zelenskiyga muzokaralar olib borish uchun boshqa odamni topish vaqti kelgandir».

• «Biz juda ko‘p narsa beramiz, ular esa hech narsa bermaydi»: Tramp Ukrainaga yetkazilayotgan razvedka ma’lumotlari va yordam masalasida ham to‘xtalib, Vashington berayotgan yordam ko‘lami va Kiyevning bunga munosabati nomutanosib ekanini bildirdi.

Energetika, sun’iy yo‘ldoshlar va bosim omillari

Oq uy va Kiyev o‘rtasidagi aloqalar sovishi ortida bir qancha muhim strategik sabablar yotibdi:

• Dizel kelishuvi va sanksiyalar: Trampning Putin bilan telefon orqali muloqotidan so‘ng, Rossiyaga jahon bozoriga dizel yetkazib berish imkonini beruvchi shartnoma e’lon qilindi va senator Lindsi Grem nomidagi qattiq sanksiyalar to‘plami noma’lum muddatga kechiktirildi;

• Neft zavodlariga zarbalar taqiqi: Vashington Ukrainani Rossiyadagi neftni qayta ishlash zavodlarini nishonga olishni to‘xtatishga undadi, Kiyev esa energetika sulhini Rossiyaning o‘zi buzganini bildirmoqda;

• Starlink va razvedka uzilishlari: Ukraina rasmiylari AQSHdan raketa hujumlari haqidagi ma’lumotlar kechikib berilayotgani hamda dronlarga o‘rnatilgan SpaceX kompaniyasining Starlink terminallari tezligi sekinlashtirilgani oqibatida harbiy amaliyotlarda qiyinchiliklar tug‘ilayotganini ta’kidlamoqda.

Tramp, Putin va Si Jinping: Shenchjenda uch tomonlama sammit bo‘ladimi?

Wall Street Journal manbalariga ko‘ra, Vladimir Putin 18-19 noyabr kunlari Xitoyning Shenchjen shahrida o‘tkaziladigan ATES (APEC) sammiti doirasida AQSH, Xitoy va Rossiya yetakchilarining alohida uchrashuvini tashkil etish tashabbusini ilgari surgan:

• Kreml munosabati: Dmitriy Peskov uchala tomon ham bunday uchrashuvning ehtimolini tan olayotganini, biroq kun tartibi hali shakllanmaganini tasdiqladi;

• Trampning sharti: AQSH prezidenti Si Jinping tashabbus ko‘rsatsa, uchrashuvga tayyorligini bildirdi: «Biz bu uchrashuvni Ukraina emas, balki yadro quroli, qurolsizlanish va savdo masalalarini muhokama qilish uchun o‘tkazgan bo‘lardik»;

• Ukrainaning e’tirozi: Ukraina Tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga Kiyev ishtirokisiz o‘tadigan bunday format urushni tugatishga emas, aksincha Kremlni bosqinni davom ettirishga undashidan qattiq ogohlantirdi;

• Pekinning ehtiyotkorligi: Washington Post tahliliga ko‘ra, Xitoy Yevropa Ittifoqi bilan munosabatlarini xavf ostiga qo‘ymaslik uchun forum diqqatini tortib oluvchi shov-shuvli uchlik sammitiga rozilik berishda ehtiyotkor pozitsiya tutmoqda.