Insoniyat yaralibdiki, bir muammo ustida bosh qotiradi: «Baxtni chindan ham pulga sotib olish mumkinmi?» Kimdir bu savolga keskin «yo‘q» deb javob bersa, boshqalar «pul ko‘p bo‘lsa, baxt ham o‘zi keladi» degan fikrda sobit turadi. Zamin.uz jahonning eng nufuzli olimlari va psixologlari o‘tkazgan tadqiqotlar asosida inson ruhiyati va moddiy farovonlik o‘rtasidagi oltin muvozanatni tahlil qiladi.
Yillar davomida o‘tkazilgan izlanishlar shuni ko‘rsatadiki, pul va baxt o‘rtasidagi bog‘liqlik biz o‘ylagandan ko‘ra murakkabroq. Quyida bu boradagi eng qiziqarli ilmiy xulosalarni taqdim etamiz:
Daromadning «baxt chegarasi» bormi?
2010 yilda Nobel mukofoti laureatlari Daniel Kaneman va Angus Diton yillik daromad 75 ming dollarga yetgach, insonning ichki qoniqish darajasi to‘xtab qolishini ta’kidlagan edilar. Biroq, oradan o‘n yil o‘tib, Pensilvaniya universiteti professori Mettyu Killingsvort bu nazariyani shubha ostiga qo‘ydi.
Yangi tadqiqot natijalariga ko‘ra:
- Insonlarning 80 foizi uchun daromad qancha oshsa, baxt hissi ham shunchalik o‘sib boraveradi.
- Emotsional jihatdan beqaror insonlar uchun esa bu ko‘rsatkich yiliga 100 ming dollargacha ishlaydi, undan keyin pulning ta’siri kamayadi.
- Allaqachon hayotidan mamnun bo‘lganlar uchun yuqori daromad baxt hissini yanada tezroq oshirishga xizmat qiladi.
Cheksiz boylik kerakmi? $10 millionning sehri
Bat universiteti psixologlari Pol Beyn rahbarligida dunyoning 33 mamlakatida so‘rovnoma o‘tkazishdi. Respondentlarga lotereyadan qancha mablag‘ yutib olishsa, mutlaqo baxtli bo‘lishlari haqida savol berildi.
Qizig‘i shundaki, ishtirokchilarning 86 foizi uchun 10 million dollar yoki undan kamroq mablag‘ to‘laqonli baxt uchun kifoya qilishi ma’lum bo‘ldi. Hatto 1 million dollar bilan ham baxtli bo‘lishga tayyor insonlar talaygina. Bu esa insonning moddiy ehtiyojlari cheksiz emasligini isbotlaydi.
Nega pul hozir ko‘proq «baxt keltiryapti»?
Zamon o‘zgarishi bilan baxtning moddiy omillarga bog‘liqligi ortib bormoqda. San-Diyego universiteti psixologi Jan Tvengning fikricha, bunga asosiy sabab — jamiyatdagi ijtimoiy tabaqalanishdir.
- Daromadlar tafovuti: Bugungi kunda kompaniya rahbarlari va oddiy xodimlar maoshi o‘rtasidagi farq 270 barobardan oshib ketgan.
- Oilaviy holat: Statistikaga ko‘ra, daromadi yuqori va ma’lumotli insonlar ko‘proq oila qurishmoqda. Oila esa baxtning eng muhim poydevori hisoblanadi.
Maslou piramidasi va pulning o‘rni
Mashhur psixolog Abraham Maslou nazariyasiga ko‘ra, pul faqatgina piramidaning quyi qismidagi — ovqat, xavfsizlik va sog‘liq kabi ehtiyojlarni qoniqtirishga yordam beradi. Bu ehtiyojlar yopilgach, inson yuqoriroq bosqichlarga — hurmat, ijod va ma’naviy kamolotga intila boshlaydi.
O‘zbekistonda baxtli yashash narxi qancha?
Perdyu universiteti olimlari 160 ta mamlakat aholisi uchun «baxt narxi»ni hisoblab chiqishdi. 2021 yilgi ma’lumotlarga ko‘ra:
Baxt uchun yillik ehtiyoj ($)
- Bermud orollari — 143,933
- Shveysariya — 128,969
- O‘zbekiston — 21,960
- Qirg‘iziston — 8,997
- Surinam — 6,799
Xulosa o‘rnida aytganda, pul — baxtning o‘zi emas, balki unga yetishish uchun qulay imkoniyatdir. Sizningcha, O‘zbekiston sharoitida yiliga taxminan 22 ming dollar (oyiga qariyb 1830 dollar) daromad topish haqiqatan ham baxt hissini to‘laqonli ta’minlay oladimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
