Nima uchun har kim turlicha tush ko‘radi? Olimlar javob berdi

Ba’zi insonlar ko‘radigan tushlar nihoyatda yorqin, aniq va real hayotga juda yaqin bo‘ladi. Boshqalarning tushlari esa g‘ira-shira, uzuq-yuluq va tez-tez o‘zgarib turadi. Olimlar aynan nima uchun odamlar turlicha tush ko‘rishiga izoh topishga muvaffaq bo‘ldi. Italiyaning Lukka shahrida joylashgan IMT oliy maktabi tadqiqotchilari o‘tkazgan yangi ilmiy izlanishlar tushlar tasodifiy ravishda yuzaga kelmasligini, aksincha, ular insonning shaxsiy xususiyatlari, ichki kechinmalari va hayotida sodir bo‘layotgan voqealar bilan chambarchas bog‘liq ekanini ko‘rsatdi.

Tadqiqot doirasida 18 yoshdan 70 yoshgacha bo‘lgan 287 nafar ishtirokchining 3 700 dan ortiq tushlari hamda kunduzgi kechinmalari atroflicha tahlil qilindi. Ilmiy kuzatuvlar ikki hafta davom etdi. Shu muddat mobaynida ishtirokchilar har kuni ko‘rgan tushlarini, shuningdek, kun davomida sodir bo‘lgan muhim voqealar va hissiy kechinmalarini maxsus qayd qilib bordi. Olimlar esa shu vaqtning o‘zida qatnashchilarning uyqu rejimi, kognitiv qobiliyatlari, fikrlash jarayonlari hamda psixologik holatini ham izchil o‘rganib chiqdi.

Yig‘ilgan katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanildi. Zamonaviy algoritmlar orqali tushlarning xarakteri, mazmuni va inson shaxsiyatiga xos xususiyatlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik aniqlandi. Xususan, xayolparast va tasavvuri kuchli insonlar ko‘proq uzuq-yuluq, tez o‘zgaruvchan va g‘ayrioddiy syujetlarga ega tushlarni ko‘rishi ma’lum bo‘ldi. Shu bilan birga, tushlarga katta ahamiyat beradigan, ularning ma’nosi haqida ko‘proq o‘ylaydigan insonlarning tushlari mazmun jihatidan boyroq, izchilroq va hissiy tomondan barqarorroq bo‘lishi kuzatildi.

Kunduzgi hayotda qayd etilgan voqealar hamda tushlar tavsifi o‘zaro taqqoslanganida yana bir qiziq xulosaga kelindi. Ma’lum bo‘lishicha, inson miyasi kunduzgi hayotda ko‘rilgan voqealarni oddiy holda nusxalamaydi. Aksincha, ularni qayta ishlab, turli xotiralar, hissiyotlar va tasavvurlar bilan uyg‘unlashtirgan holda mutlaqo yangi manzaralarni yaratadi. Masalan, ishxona, shifoxona yoki maktab kabi insonga yaxshi tanish bo‘lgan joylar tushlarda boshqa muhitlar bilan aralashib ketib, kutilmagan va g‘ayrioddiy sahnalarga aylanishi mumkin.

Olimlar, shuningdek, inson hayotidagi yirik voqealar va keskin o‘zgarishlarning tushlarga qay darajada ta’sir qilishini ham chuqur tahlil qildi. COVID-19 pandemiyasi va karantin davrida yig‘ilgan ma’lumotlar aynan shu bosqichda odamlarning tushlari yanada ta’sirchan, keskin va hissiy jihatdan kuchli bo‘lganini ko‘rsatdi. Ularda cheklovlar, yopiq makonlar va xavotir bilan bog‘liq mavzular tez-tez uchragan. Biroq vaqt o‘tishi va odamlar yangi sharoitga moslasha boshlashi bilan bu mavzular asta-sekin tushlardan ham yo‘qola boshlagan.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu holat tushlar mazmuni inson hayotida sodir bo‘layotgan katta o‘zgarishlar va ularga nisbatan yuzaga keladigan psixologik reaksiyalar bilan birga o‘zgarib borishini yaqqol namoyon etadi.

«Natijalarimiz shuni ko‘rsatadiki, tushlar shunchaki o‘tmishdagi tajribaning aks-sadosi emas. Ular insonning kim ekanligi, qanday shaxsiy xususiyatlarga ega ekani va ayni paytda nimalarni boshdan kechirayotganiga qarab shakllanadigan murakkab hamda doimiy ravishda o‘zgarib turuvchi dinamik jarayondir», — deydi IMT oliy maktabi tadqiqotchisi Valentina Elche.

Mazkur tadqiqot natijalari tushlar haqidagi ilmiy tasavvurlarni yanada boyitib, inson ongi, xotirasi va psixologiyasi o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlikni chuqurroq anglash imkonini berishi bilan ahamiyatli hisoblanmoqda.