Raqobat qo'mitasi davlat xaridlaridagi firibgarliklarni fosh etdi

O'zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasi 2025 yil davomida amalga oshirilgan davlat xaridlari bo'yicha keng ko'lamli tekshiruv natijalarini e'lon qildi. Tahlillarga ko'ra, umumiy qiymati 18,8 trillion so'mni tashkil etuvchi 23 mingdan ortiq xarid jarayonlari chuqur o'rganib chiqildi. Afsuski, ushbu jarayonlarda shaffoflik va raqobat tamoyillariga zid bo'lgan jiddiy qonunbuzarliklar aniqlangan. Xususan, buyurtmachi va ishtirokchilar tomonidan 16 135 ta savdo jarayonida jami 28 304 ta raqobatga zid harakatlar sodir etilgani ma'lum bo'ldi.

Tekshiruvlar shuni ko'rsatdiki, eng ko'p qoidabuzarliklar savdolarni o'tkazish tartibining buzilishi bilan bog'liq bo'lib, 16 017 ta holatda qonunchilik talablari chetlab o'tilgan. Shuningdek, 8 647 ta holatda ayrim ishtirokchilarga sun'iy ravishda imtiyozli shart-sharoitlar yaratib berilgani aniqlangan. Bu holat davlat mablag'laridan foydalanishda korrupsion xavflar yuqori ekanligini va sog'lom raqobat muhiti jiddiy zarar ko'rayotganini anglatadi. Bundan tashqari, 1 145 ta holatda ishtirokchilarning o'zaro til biriktirishi, 801 ta holatda esa raqobatchilarni asossiz ravishda savdolardan chetlatish kabi noqonuniy amaliyotlar kuzatilgan.

Qo'mita tomonidan aniqlangan yana bir tashvishli holat bu – manfaatlar to'qnashuvi va affillanganlikdir. 685 ta holatda ishtirokchilar o'rtasida, 61 ta holatda esa buyurtmachi va ishtirokchi o'rtasida o'zaro bog'liqlik mavjudligi fosh etildi. Bu kabi holatlar davlat xaridlarining xolisligiga putur yetkazadi. Aniqlangan qonunbuzarliklar yuzasidan huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlikda ish olib borilib, 11 427 ta xarid bo'yicha tegishli ma'lumotlar huquqni muhofaza qiluvchi idoralarga taqdim etildi. 4 708 ta holat bo'yicha esa ma'muriy ishlar qo'zg'atildi.

Ko'rilgan choralar natijasida davlat xaridlari sub'ektlarining mansabdor shaxslariga nisbatan 714 ta ma'muriy bayonnoma rasmiylashtirilib, sud organlariga yuborildi. Shuningdek, qonunbuzarlikka yo'l qo'ygan korporativ buyurtmachilarga nisbatan moliyaviy jarimalar qo'llanildi va kelgusida bunday holatlarni takrorlamaslik bo'yicha qat'iy ko'rsatmalar berildi. Raqobat qo'mitasi davlat xaridlarida shaffoflikni ta'minlash va byudjet mablag'larining maqsadli sarflanishini nazorat qilish bo'yicha ishlarni davom ettirmoqda. Bu kabi nazorat tadbirlari kelgusida davlat xaridlarida raqobat muhitini yaxshilash va korrupsiyaviy omillarni kamaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi.