Qizini kambag‘al yigitga bermagan ota yillar o‘tib eng katta xatosini angladi

U qizini baxtli qilish uchun uni boy xonadonga uzatdi. Kambag‘al yigitni esa qiziga munosib ko‘rmadi. «Puli yo‘q odam baxt ham bera olmaydi», deb o‘yladi. Oradan yillar o‘tdi. Qizi hashamatli uyda yashasa-da, ko‘zlaridagi quvonch so‘ndi. Bir kuni ota kutilmagan joyda o‘zining sobiq kuyovi bo‘lishi mumkin bo‘lgan yigitni uchratdi. Uning oldidagi manzara esa keksani butunlay o‘zgartirib yubordi...

«Qizimni kambag‘alga bermayman!»

Anvar aka shaharda tanilgan tadbirkorlardan biri edi. Uning katta uyi, bir nechta avtomobili, rivojlanayotgan biznesi va odamlar orasida obro‘si bor edi. U yillar davomida mehnat qilib, boylik orttirgan va endi oilasi ham o‘ziga munosib darajada yashashini istardi.

Uning yagona qizi Mohira esa otasining erkatoyi edi. Anvar aka qizining yuragini og‘ritmaslikka harakat qilar, uning har qanday istagini bajarishga tayyor turardi. Ammo qizining taqdiriga kelganda, otaning o‘z qarashlari bor edi.

Mohira universitetda o‘qib yurganida Jasur ismli yigit bilan tanishdi. Jasur boy oiladan emasdi. Otasi vafot etgan, onasi esa uzoq yillardan beri kasalmand edi. Yigit o‘qishdan bo‘sh vaqtlarida ishlab, uyiga yordam berardi.

Uning qimmatbaho kiyimlari yoki avtomobili yo‘q edi. Ammo u halol, mehnatsevar va va’dasida turadigan inson edi.

Jasur Mohirani chin dildan sevardi. U qizga katta-katta va’dalar bermas, faqat o‘z mehnati bilan yaxshi hayot qurishini aytardi.

— Mohira, hozir senga katta uy yoki qimmatbaho mashina olib berolmasligim mumkin. Lekin bir narsani va’da qilaman: seni hech qachon hurmatsizlikka duchor qilmayman. Birga mehnat qilib, o‘z uyimizni quraylik, — derdi u.

Mohira uchun bu so‘zlar har qanday qimmatbaho sovg‘adan qadrliroq edi.

U bir kuni otasiga Jasur haqida gapirdi.

Anvar aka avval qizining gaplarini xotirjam tingladi. Keyin yigitning oilasi, daromadi va moddiy imkoniyatlarini so‘ray boshladi.

Jasurning boy emasligini bilgach, uning qiyofasi o‘zgardi.

— Demak, uning uyi ham yo‘q, mashinasi ham yo‘q? — deb so‘radi u.

— Dada, hozircha yo‘q. Lekin u mehnat qiladi. O‘ziga ishonchim komil.

— Menga ishonching emas, uning imkoniyati kerak! — dedi Anvar aka ovozini ko‘tarib. — Men seni shuncha yil asrab-avayladim. Endi seni birovning kambag‘alligiga sherik qilish uchun katta qilganmanmi?

— Dada, boylik hamma narsa emas-ku...

— Bas! Bu haqda boshqa gapirma. Qizimni kambag‘al yigitga bermayman!

Mohira otasining bunday keskin qaroridan qattiq iztirob chekdi. U Jasurni unutolmasligini aytdi, ammo Anvar aka o‘z so‘zidan qaytmadi.

Uning nazarida, kambag‘allik — kelajakdagi muammolarning kafolati, boylik esa baxtli hayotning asosiy sharti edi.

U qizining ko‘z yoshlarini ko‘rdi, ammo ularning sababini tushunishni istamadi.

Qizning taqdiri hal qilingan kun

Oradan ko‘p o‘tmay, Anvar aka qiziga munosib deb bilgan boshqa yigitni topdi. Uning ismi Behruz edi. Behruzning oilasi boy, otasi yirik kompaniya egasi, o‘zi esa oilaviy biznesda ishlayotgandi.

Behruz Mohiraga qimmatbaho sovg‘alar berar, uni eng yaxshi restoranlarga olib borar va sayohatlarga taklif qilardi. Anvar aka bunday munosabatdan mamnun edi.

— Mana, haqiqiy kuyov! — derdi u tanishlariga. — Qizim hech narsaga muhtoj bo‘lmaydi.

Mohira esa otasining qarshiligi va oilaviy bosim ostida Jasur bilan munosabatlarini uzishga majbur bo‘ldi.

U Jasurga oxirgi marta uchrashishni taklif qildi.

Ular universitet yaqinidagi kichik bog‘da ko‘rishishdi. Jasur qizga uzoq tikilib turdi. Uning ko‘zlaridagi alamni ko‘rib, nimadir demoqchi bo‘ldi, ammo Mohiraning yig‘layotganini ko‘rgach, jim qoldi.

— Kechir meni, Jasur. Men otamni ko‘ndirolmadim, — dedi Mohira.

— Sen meni sevmay qo‘ydingmi? — deb so‘radi yigit.

Mohira boshini chayqadi.

— Yo‘q. Ammo men otamni ham yo‘qotishni istamayman.

Jasur biroz jim turdi.

— Mohira, men seni hech qachon yomon ko‘rmayman. Sening baxtli bo‘lishingni istayman. Faqat bir narsani unutma: hayotda hamma narsani pul bilan sotib olib bo‘lmaydi.

U qizga oxirgi marta qaradi va ketdi.

Mohira uning ortidan uzoq qarab qoldi. U o‘sha kuni sevgan insondan ayrilganini tushundi, ammo oldida qanday hayot kutayotganini hali bilmasdi.

Hashamatli uydagi baxtsizlik

To‘y katta dabdaba bilan o‘tdi. Mehmonlar hashamatli dasturxonlar, qimmatbaho sovg‘alar va kelin-kuyovning liboslariga qoyil qolishdi.

Anvar aka esa o‘zini eng baxtli otadek his qilardi.

— Qizimning kelajagini ta’minladim, — derdi u.

Dastlabki oylarda Mohira ham yangi hayotiga moslashishga harakat qildi. U keng va chiroyli uyda yashar, istagan narsasini sotib olishi mumkin edi. Ammo vaqt o‘tishi bilan u bir narsani anglay boshladi: uydagi hashamat uning qalbidagi bo‘shliqni to‘ldirolmasdi.

Behruz ish bilan band edi. U xotinining gaplariga ko‘pincha e’tibor bermas, biror narsadan norozi bo‘lsa, uning fikrini tinglash o‘rniga:

— Senga nima yetishmayapti? Hamma narsang bor-ku! — derdi.

Mohira ba’zan oddiy suhbatni, birgalikda sayr qilishni yoki kechqurun bir piyola choy ustida dardlashishni istardi. Ammo Behruz uchun bunday narsalar ikkinchi darajali edi.

Qiz otasining oldiga borganida ham ko‘p narsani yashirardi.

— Qalay, qizim? Turmushing yaxshimi? — deb so‘rardi Anvar aka.

— Yaxshi, dada, — derdi Mohira majburan jilmayib.

U otasini xafa qilishni istamasdi. Axir butun umri davomida uning roziligini olishga harakat qilgandi.

Bir kuni esa Mohira otasining uyiga yig‘lab keldi. Uning turmushidagi kelishmovchiliklar jiddiy tus olgan, Behruz bilan o‘rtasidagi munosabatlar sovigandi.

Anvar aka qizining ko‘z yoshlarini ko‘rib, avvaliga uning gaplarini tingladi. Keyin esa odatdagidek maslahat berdi:

— Sabr qil, qizim. Oilalarda shunday holatlar bo‘lib turadi. Senga hamma narsani muhayyo qilib berganman. Biroz ko‘proq harakat qilsang, hammasi yaxshi bo‘ladi.

Mohira otasining yelkasiga bosh qo‘yib yig‘ladi.

— Dada, menga narsalar kerak emas. Men faqat meni tushunadigan inson bo‘lishini istayman.

Anvar aka javob topolmadi. Ammo u hali ham boy kuyov tanlashda xato qilganini tan olishga tayyor emasdi.

Yillar o‘tib, Jasur haqida xabar keldi

Oradan yetti yil o‘tdi.

Jasurning hayoti ham oson kechmagandi. Mohira bilan ajralishganidan keyin u bir muddat ruhiy tushkunlikka tushdi. Ammo keyin o‘zini qo‘lga oldi.

U ishini davom ettirdi, yangi bilimlar oldi va kichik ta’mirlash xizmatiga asos soldi. Dastlab bir nechta mijozi bor edi. Keyin uning halolligi va ish sifati tufayli mijozlari ko‘paydi.

Jasur topgan mablag‘ini tejab, ishini kengaytirdi. Bir necha yildan so‘ng uning kompaniyasi yirik qurilish loyihalarida qatnashadigan bo‘ldi.

U boyib ketganidan keyin ham o‘zini boshqalardan ustun qo‘ymadi. Onasiga g‘amxo‘rlik qildi, yordamga muhtoj insonlarni qo‘llab-quvvatladi va o‘zi kabi imkoniyati cheklangan yoshlarga ish o‘rgatdi.

Bir kuni Anvar aka tanishi orqali Jasur haqida xabar eshitdi.

— Haligi sen qizingga munosib ko‘rmagan yigit bor edi-ku, — dedi tanishi. — Hozir katta tadbirkor bo‘lib ketibdi. Yaqinda bir nechta yangi loyihani boshlabdi. Odamlar uni juda hurmat qilisharkan.

Anvar aka bu gapni eshitib, birdan jim qoldi.

— Jasurmi? — deb so‘radi u.

— Ha, o‘sha yigit.

Anvar aka o‘sha kuni kechgacha xayol surdi. U Jasurning boyib ketganiga emas, o‘zining o‘sha paytda qanday qaror qabul qilganiga o‘ylanardi.

«Agar men unga imkoniyat berganimda-chi? Agar qizimning ko‘ngliga quloq solganimda-chi?» degan savollar uni tinch qo‘ymadi.

Biroq uning eng katta pushaymoni hali oldinda edi.

Ota kutilmagan manzaraga guvoh bo‘ldi

Bir kuni Anvar aka shahardagi yirik tibbiyot markaziga bordi. Uning eski tanishlaridan biri davolanayotgandi. Shifoxonadan chiqib, mashinasi tomon ketayotganida, kirish eshigi oldida bir to‘da odamni ko‘rdi.

Ularning orasida Jasur ham bor edi.

Jasur oddiy kiyimda, yonida esa bir necha shifokor va yordamchilar turgandi. U yoshi katta bir kishining aravachasini ushlab, uni mashinaga o‘tqazishga yordam berayotgandi.

Anvar aka yaqinroq bordi.

— Jasur? — dedi u hayrat bilan.

Yigit ovoz kelgan tomonga burildi.

— Assalomu alaykum, Anvar aka.

Jasur uni darhol tanidi. Uning yuzida na nafrat, na istehzo bor edi. U odob bilan salom berdi.

— Vaalaykum assalom, bolam. Bu yerda nima qilib yuribsan?

— Onamning tekshiruvi uchun kelgandim. Bu otaxon esa uyiga qaytishi kerak ekan. Yaqinlari hozircha kelolmasligini aytishdi. Shuning uchun yordam beryapman.

Anvar aka aravachadagi keksa insonga qaradi. Keyin Jasurga yana bir bor tikildi.

— Sen hali ham shundaysanmi? — deb so‘radi u beixtiyor.

Jasur jilmaydi.

— Qanday?

— Hammaga yordam berishga tayyorsan.

— Qo‘limdan kelsa, nega yordam bermasligim kerak, Anvar aka?

Bu oddiy javob Anvar akaning qalbiga og‘ir botdi. Chunki u yillar avval aynan shu insonni puli yo‘qligi uchun qiziga munosib ko‘rmagandi.

Endi esa Jasurning faqat boyib ketganini emas, uning qanday inson bo‘lib qolganini ham ko‘rib turardi.

Anvar aka Jasurning qo‘lini ushladi.

— Bolam, sen bilan biroz gaplashsam bo‘ladimi?

— Albatta, Anvar aka.

Ular shifoxona hovlisidagi o‘rindiqqa o‘tirishdi.

«Men senga emas, o‘zimga nohaqlik qilgan ekanman»

Anvar aka uzoq vaqt gap boshlay olmadi. Nihoyat, u chuqur nafas oldi.

— Jasur, men sendan kechirim so‘rashim kerak.

Yigit hayron bo‘lib unga qaradi.

— Nima uchun, Anvar aka?

— Senga nisbatan nohaq bo‘lganman. Seni qizimga munosib ko‘rmaganman. Faqat puling yo‘qligiga qaraganman. Sening qanday inson ekaningni bilishga harakat ham qilmaganman.

Jasur jim tingladi.

— O‘sha paytda o‘zimni haq deb o‘ylagandim. Qizimning kelajagini ta’minlayapman, deb ishongandim. Ammo uning qalbida nima borligini so‘ramaganman. Unga qanday hayot kerakligini tushunishga urinmaganman.

Anvar akaning ko‘zlari namlandi.

— Men qizimni boy xonadonga uzatdim. Lekin uni baxtli qila olmadim. Endi o‘ylasam, eng katta xatom boy kuyov tanlaganim emas, insonni faqat boyligiga qarab baholaganim ekan.

Jasur biroz jim turdi. Keyin sekin gapirdi:

— Anvar aka, o‘tgan ishga afsus qilish tabiiy. Lekin hayot davom etadi. Siz qizingizni yaxshi ko‘rgansiz, uning baxtli bo‘lishini istagansiz. Faqat o‘sha paytda baxtni boshqacha tushungansiz.

— Sen mendan xafa emasmisan?

— O‘sha vaqtda xafa bo‘lganman. Juda ham. Ammo yillar davomida bu alam bilan yashashni istamadim. Har kimning o‘z qarori bor. Men o‘z yo‘limdan ketdim.

Anvar aka boshini egdi.

— Sening oldingda o‘zimni oqlay olmayman, bolam.

— O‘zingizni oqlashingiz shart emas. Faqat bugundan boshlab odamlarning qadriga boshqacha qarasangiz bo‘ldi.

Bu so‘zlar Anvar akaning qalbida uzoq vaqt aks-sado berib turdi.

Qizining sirini eshitgan ota

O‘sha kuni kechqurun Anvar aka uyiga qaytib, Mohirani chaqirdi. Qizi otasining ovozidan uning jiddiy gaplashmoqchi ekanini sezdi.

— Qizim, sen Jasur bilan hali ham gaplashib turasanmi? — deb so‘radi ota.

Mohira hayron bo‘ldi.

— Yo‘q, dada. Nega so‘rayapsiz?

— Bugun uni ko‘rdim.

Mohiraning yuzida bir lahzalik o‘zgarish paydo bo‘ldi. U ko‘zlarini olib qochdi.

— U yaxshimi? — deb so‘radi sekin.

— Yaxshi. Juda yaxshi inson bo‘lib qolibdi.

Mohira javob bermadi. Ko‘zlariga yosh keldi.

Anvar aka qizining yoniga o‘tirdi.

— Qizim, men sendan kechirim so‘rashim kerak. O‘sha paytda sening gaplaringga quloq solmaganman. Sening baxtingni o‘zimcha belgilashga harakat qilganman. Men boylikni baxt bilan adashtirgan ekanman.

Mohira otasiga qaradi. U bu so‘zlarni yillar davomida kutgandi.

— Dada, men sizdan xafa bo‘lganman. Chunki siz meni tushunmagansiz. Men Jasurning boy emasligini bilardim. Lekin uning yonida o‘zimni qadrli his qilardim. Men sizdan faqat meni tinglashingizni istagandim.

Anvar aka boshini quyi soldi.

— Bilaman, qizim. Endi tushunyapman.

Mohira esa otasining qo‘lini ushladi.

— O‘tmishni o‘zgartira olmaymiz. Lekin hozir bir-birimizni tushunishga harakat qilishimiz mumkin.

Ota qizini bag‘riga bosdi. U birinchi marta o‘z xatosini tan olishdan qochmadi.

Baxtning narxi qancha?

Oradan vaqt o‘tdi. Anvar aka odamlarga bo‘lgan munosabatini o‘zgartira boshladi. U endi insonni kiyimi, mashinasi yoki boyligiga qarab baholamaslikka harakat qildi. Ishchilarining muammolarini tinglar, yoshlarga imkoniyat berishga intilardi.

Mohira ham o‘z hayotini qayta ko‘rib chiqdi. Uning turmushidagi muammolar bir kunda hal bo‘lmadi, ammo endi u o‘z baxti haqida ochiq gapirishdan qo‘rqmasdi.

Jasur esa o‘z yo‘lida davom etdi. U o‘tmishga qaytishni talab qilmadi, birovning pushaymonidan foydalanmadi va o‘z hayotini boshqalarga nimanidir isbotlash uchun qurmadi.

Anvar aka ba’zan yoshligidagi qarorini eslab, xafa bo‘lardi. Ammo endi u bir haqiqatni anglagandi: ota-onaning vazifasi farzandi uchun hamma narsani tanlab berish emas, balki uning to‘g‘ri qaror qabul qilishiga yordam berishdir.

U qizini kambag‘al yigitga bermaganida o‘zini g‘olib deb bilgandi. Yillar o‘tib esa eng katta xatosi boylikni inson qadrining o‘lchovi deb qabul qilgani ekanini tushundi.

Chunki pulga uy sotib olish mumkin, ammo undagi mehrni emas. Qimmatbaho sovg‘alar berish mumkin, ammo samimiy munosabatni emas. Hashamatli hayot yaratish mumkin, ammo insonning qalbidagi xotirjamlikni kafolatlab bo‘lmaydi.

Hayotda kambag‘al inson ham halol, mehribon va ishonchli bo‘lishi mumkin. Boy inson ham baxtli bo‘lishi mumkin. Lekin na kambag‘allik yomonlikning, na boylik baxtning kafolatidir.

Farzand uchun eng to‘g‘ri tanlovni qilishni istagan ota-ona uning o‘rniga yashashga emas, uni tushunishga harakat qilishi kerak. Chunki ba’zan insonning eng katta xatosi noto‘g‘ri odamni tanlashi emas, balki qalbi to‘g‘ri tanlov qilgan farzandini eshitishni istamasligidir.

Izoh: ushbu hikoya badiiy to‘qima asosida yozilgan. Qahramonlar va voqealar muayyan haqiqiy shaxslar yoki aniq bir voqeaga asoslanmagan.