Ispaniya futboldagi muvaffaqiyat sirini ochdi: qanday qilib jahon yulduzlari yetishib chiqmoqda?

Bugun Ispaniya terma jamoasi tarkibiga nazar tashlasangiz, bir narsa darhol ko‘zga tashlanadi: jahon futbolidagi eng iqtidorli yosh yulduzlarning katta qismi aynan shu mamlakatda yetishib chiqmoqda. Lamin Yamal, Pedri, Gavi, Niko Uilyams kabi futbolchilarning paydo bo‘lishi tasodif emas. Buning ortida yillar davomida shakllantirilgan, klublar, akademiyalar va milliy terma jamoalarni birlashtirgan tizim turibdi.

Ispaniya futbolining bugungi ustunligi faqat iqtidorli bolalar ko‘pligi bilan izohlanmaydi. Mamlakat yosh futbolchilarni topish, tarbiyalash, kattalar futboliga olib chiqish va yagona o‘yin falsafasi asosida rivojlantirish mexanizmlarini yo‘lga qo‘ydi. Eng muhimi, bu jarayon bir-ikki mavsumlik loyiha emas, balki uzoq muddatli strategiyaga aylandi.

Inqirozdan emas, muvaffaqiyatni saqlab qolish zaruratidan boshlangan islohotlar

Ispaniya futboli 2014 yilgi Jahon chempionati va Yevro-2016da kutilgan natijalarga erisha olmaganidan keyin o‘z rivojlanish tizimiga jiddiyroq e’tibor qarata boshladi. Biroq bu davrni mamlakat futboli to‘liq inqirozga yuz tutgan bosqich sifatida baholash to‘g‘ri bo‘lmaydi. Ispaniya 2008–2012 yillarda jahon futbolini boshqargan, undan keyin ham yoshlar va kattalar darajasida raqobatbardoshligini saqlab qolgan edi.

2016 yildan boshlab klublar akademiyalari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, tajriba almashish va yosh futbolchilarni tayyorlash sifatini oshirishga qaratilgan ishlar faollashdi. Bu jarayonning muhim natijalaridan biri 2022 yil 28 aprelda La Liga tomonidan taqdim etilgan Yoshlar akademiyalarini optimallashtirish va takomillashtirish milliy rejasi bo‘ldi.

Ushbu dasturning maqsadi faqat iqtidorli bolalarni saralash emas edi. Unda akademiyalar infratuzilmasini rivojlantirish, murabbiylar malakasini oshirish, futbolchilarning ta’limi va shaxsiy rivojlanishiga e’tibor qaratish, ularni professional futbolga tayyorlash kabi yo‘nalishlar qamrab olindi.

20 dan ortiq sovrin — tasodifiy muvaffaqiyat emas

Ispaniyaning yoshlar futbolidagi natijalari ushbu yondashuv samarasini ko‘rsatmoqda. La Liga ma’lumotlariga ko‘ra, 2016–2026 yillar oralig‘ida mamlakatning erkaklar va ayollar, shuningdek, yoshlar va kattalar terma jamoalari xalqaro musobaqalarda jami 23 ta chempionlikni qo‘lga kiritgan.

Bu natija Ispaniyani Yevropa futbolining eng muvaffaqiyatli tizimlaridan biriga aylantirdi. E’tiborlisi, bu sovrinlar faqat asosiy milliy jamoa hisobiga emas, balki turli yosh toifalari va ayollar terma jamoalaridagi yutuqlar hisobiga ham to‘plangan.

Demak, Ispaniya bir avlodning muvaffaqiyati bilan cheklanib qolmayapti. Mamlakat futbol tizimi yangi iqtidorlarni muntazam ravishda yetishtirib chiqarishga harakat qilmoqda.

La Ligada yoshlarga ishonish — shunchaki shior emas

Ispaniya futbolining eng muhim ustunliklaridan biri — akademiya tarbiyalanuvchilariga asosiy jamoalarda haqiqiy imkoniyat berilishi.

Ko‘plab klublarda yosh futbolchilar faqat mashg‘ulotlarda qatnashish yoki zaxirada o‘tirish bilan cheklanmaydi. Ular rasmiy uchrashuvlarda maydonga tushadi, kattalar futbolida tajriba to‘playdi va o‘zini ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ladi.

La Liga e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2023/24 yilgi mavsumda akademiya tarbiyalanuvchilari chempionatdagi umumiy o‘yin daqiqalarining 19,4 foizini egallagan. Bu ko‘rsatkich Fransiya chempionatida 14,9, Germaniyada 8,6, Angliyada 8 va Italiyada 5,5 foizni tashkil etgan.

Bu raqamlar Ispaniya klublari yosh futbolchilarga shunchaki imkoniyat bermayotganini, balki ularga yuqori darajadagi futbolda muntazam o‘ynash uchun ishonch bildirayotganini ko‘rsatadi.

«Barselona Atletik» va «Real Kastilya» kabi jamoalarning ahamiyati

Ispaniyada yosh futbolchilarni asosiy jamoaga olib chiqishning yana bir muhim mexanizmi — zaxira jamoalari tizimi.

«Barselona Atletik» va «Real Kastilya» bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Ushbu jamoalarda akademiyadan chiqqan futbolchilar kattalar futbolida tajriba orttiradi. Ular faqat o‘z yoshidagi tengdoshlari bilan emas, balki tajribali futbolchilarga qarshi ham maydonga tushadi.

Ispaniya futbolining o‘ziga xos jihati shundaki, zaxira jamoalari mamlakatning umumiy futbol musobaqalari tizimida ishtirok etadi. Bu yosh futbolchilarga professional futbolga o‘tishdan oldin jiddiy raqobat muhitini his qilish imkonini beradi.

Opta Analyst ma’lumotlariga ko‘ra, Ispaniyaning 42 ta professional klubidan 41 tasida zaxira yoki qaram jamoa mavjud. Ularning kattalar futbolidagi musobaqalarda qatnashishi yosh iste’dodlarning rivojlanishida muhim ko‘prik vazifasini bajaradi.

Masalan, «Barselona» akademiyasi tarbiyalanuvchisi asosiy jamoaga darhol o‘ta olmasa, «Barselona Atletik» safida o‘ynab, kattalar futboliga moslashishi mumkin. Xuddi shunday imkoniyat «Real Madrid» yoshlari uchun ham «Real Kastilya» orqali yaratiladi.

Luis de la Fuente va yagona futbol falsafasi

Ispaniya tizimining yana bir muhim ustunligi — turli yosh toifalaridagi terma jamoalar o‘rtasidagi uslubiy uzviylik.

Luis de la Fuente asosiy terma jamoa bosh murabbiyi bo‘lishidan oldin Ispaniyaning yoshlar jamoalarida ishlagan. Shu sababli u hozirgi avlod futbolchilarining katta qismini yoshligidan taniydi, ularning imkoniyatlari va o‘yin xususiyatlaridan xabardor.

Bu esa milliy jamoaga yangi futbolchilarni jalb qilish jarayonini osonlashtiradi. Murabbiy uchun noma’lum futbolchini noldan o‘rganishga hojat qolmaydi: u o‘yinchining qaysi tizimda qanday harakat qilishini, kuchli va zaif tomonlarini yaxshi biladi.

Bundan tashqari, yoshlar jamoalarida shakllangan o‘yin tamoyillari asosiy terma jamoada ham davom ettiriladi. To‘pni nazorat qilish, pozitsion hujum, to‘g‘ri joylashuv, pas madaniyati va jamoaviy harakat kabi jihatlar futbolchilarga yoshligidan singdiriladi.

Natijada futbolchi yoshlar terma jamoasidan asosiy tarkibga o‘tganda butunlay yangi futbol falsafasiga moslashishi shart bo‘lmaydi.

Ispaniya tajribasidan qanday saboq olish mumkin?

Ispaniya modeli bir nechta muhim xulosani ko‘rsatadi:

• Islohotlar uzoq muddatli bo‘lishi kerak. Bir-ikki yillik natijaga emas, butun avlodni tayyorlashga e’tibor qaratish zarur.

• Akademiyalar o‘rtasida hamkorlik muhim. Klublar faqat o‘z manfaatini emas, mamlakat futboli rivojini ham hisobga olishi kerak.

• Yoshlarga maydonda imkoniyat berish lozim. Akademiyada yaxshi tayyorlangan futbolchi kattalar futbolida o‘ynamasa, uning salohiyati to‘liq ochilmasligi mumkin.

• Zaxira jamoalari tizimi rivojlantirilishi kerak. Bu yoshlar va professional futbol o‘rtasidagi masofani qisqartiradi.

• Yagona o‘yin falsafasi shakllantirilishi zarur. Turli yosh toifalaridagi jamoalar o‘rtasidagi uslubiy uzviylik futbolchilarning o‘sishini tezlashtiradi.

Xulosa: yulduzlar tasodifan paydo bo‘lmaydi

Lamin Yamal, Pedri, Gavi va boshqa yosh yulduzlarning paydo bo‘lishi Ispaniya futbolidagi tizimli mehnatning ko‘zga ko‘rinadigan natijasidir. Biroq mamlakatning asosiy yutug‘i alohida futbolchilarni kashf etish emas, balki ularning o‘rnini bosadigan yangi avlodni ham muntazam tayyorlash imkoniyatini yaratganidadir.

Ispaniya tajribasi shuni ko‘rsatadiki, kuchli milliy terma jamoa faqat mashhur murabbiy yoki katta mablag‘ bilan shakllanmaydi. Uning poydevori bolalar maydonchasidan boshlanadi: sifatli akademiya, malakali murabbiy, muntazam musobaqa, zaxira jamoalari va yoshlarga bildirilgan ishonch.

Eng muhimi, bu tizim bir kunlik natija uchun emas, kelajak avlodlar uchun ishlaydi. Ispaniyaning bugungi futbol muvaffaqiyati ortidagi eng katta sir ham aynan shunda.