Turmush qurmaganlarda depressiya alomatlari 86 foizga ko‘proq uchrashi aniqlandi

Turmush qurish inson hayotidagi eng muhim qarorlardan biri hisoblanadi. Ammo nikoh faqat oila qurish, farzand tarbiyalash yoki iqtisodiy mas’uliyatni bo‘lishish bilangina cheklanmasligi mumkin. Xalqaro ilmiy tadqiqot natijalariga ko‘ra, jufti bilan yashaydigan insonlarda depressiv alomatlar kuzatilishi turmush qurmaganlarga nisbatan kamroq. Biroq olimlar bu yerda muhim bir shartga e’tibor qaratmoqda: insonni baxtli qiladigan narsa nikoh guvohnomasining o‘zi emas, balki munosabatlarning sifati va o‘zaro qo‘llab-quvvatlashdir.

86 foizlik farq: tadqiqot nimani ko‘rsatdi?

2024 yilda nufuzli Nature Human Behaviour ilmiy jurnalida e’lon qilingan tadqiqotda yetti mamlakatdan 100 mingdan ortiq insonning ma’lumotlari tahlil qilingan. Unda AQSH, Buyuk Britaniya, Meksika, Irlandiya, Janubiy Koreya, Xitoy va Indoneziya aholisi ishtirok etgan.

Tadqiqotning kesimli tahlili 106 556 nafar ishtirokchini, uzoq muddatli kuzatuv qismi esa 20 865 nafar insonni qamrab olgan. Kuzatuv davri turli mamlakatlarda 4 yildan 18 yilgacha davom etgan.

Natijalarga ko‘ra, nikoh qurmagan insonlarda depressiv alomatlar xavfi turmush qurganlarga nisbatan yuqoriroq bo‘lgan. Umumlashtirilgan hisob-kitobda bu ko‘rsatkich 1,86 nisbatni tashkil etgan. Oddiy qilib aytganda, tadqiqotda turmush qurmaganlar guruhida depressiv alomatlar bilan bog‘liq ko‘rsatkich 86 foiz yuqori ekani aniqlangan.

Muhim jihati shundaki, tadqiqotda «turmush qurmaganlar» deganda faqat hech qachon oila qurmaganlar emas, balki ajrashgan, alohida yashaydigan va beva qolgan insonlar ham nazarda tutilgan. Shuningdek, bu raqam har bir yolg‘iz inson albatta depressiyaga tushadi yoki nikoh depressiyadan to‘liq himoya qiladi, degani emas.

Nega juftlik insonning ruhiy holatiga ijobiy ta’sir qilishi mumkin?

Olimlar va psixologlar bunday bog‘liqlikni bir nechta omil bilan izohlaydi. Sog‘lom munosabatlarda inson o‘zini yolg‘iz his qilmaydi, qiyinchiliklarga duch kelganda esa yonida ishonchli suyanchi borligini biladi.

1. Emotsional qo‘llab-quvvatlash

Kun davomida to‘plangan tashvishlar, ishdagi muammolar yoki shaxsiy qiyinchiliklar haqida yaqin inson bilan gaplashish ruhiy bosimni yengillashtirishi mumkin. Insonning dardini tinglaydigan, uni tushunadigan va qiyin paytda yonida turadigan jufti bo‘lishi xavfsizlik hamda ishonch hissini mustahkamlaydi.

2. Yolg‘izlik hissining kamayishi

Doimiy muloqot, birgalikda vaqt o‘tkazish va kundalik hayotda bir-birini qo‘llab-quvvatlash ijtimoiy izolyatsiyaning oldini olishga yordam beradi. Ayniqsa, hayotda qiyin davrlar boshlanganida yaqin insonning borligi katta ahamiyat kasb etishi mumkin.

3. Zararli odatlarni nazorat qilish

Tadqiqotda alkogol iste’moli va tamaki chekish kabi omillar ham o‘rganilgan. Mualliflar ayrim mamlakatlar va guruhlarda alkogol iste’moli, shuningdek, chekish turmush qurmaganlik bilan depressiv alomatlar o‘rtasidagi bog‘liqlikning bir qismini izohlashi mumkinligini aniqlagan.

Buni har bir oilali inson zararli odatlardan xoli, degan ma’noda tushunmaslik kerak. Ammo sog‘lom oilaviy muhitda bir-birining salomatligiga e’tibor qaratish va zararli odatlarni cheklash osonroq bo‘lishi mumkin.

4. Iqtisodiy va maishiy yordam

Ro‘zg‘or xarajatlari, kundalik yumushlar va hayotiy mas’uliyatlarni birgalikda bajarish inson zimmasidagi yukni yengillashtirishi mumkin. Moliyaviy qiyinchilik yoki kutilmagan muammo yuzaga kelganda ham ishonchli hamrohning yordami ruhiy bosimni kamaytirishga xizmat qiladi.

Eng muhim shart: har qanday nikoh ham insonni baxtli qilmaydi

Tadqiqot natijalarini bir tomonlama talqin qilish to‘g‘ri bo‘lmaydi. Chunki oilaviy hayotning inson ruhiyatiga ta’siri ko‘p jihatdan munosabatlarning qanday qurilganiga bog‘liq.

Avstraliyada o‘tkazilgan alohida tadqiqotda ham nikohning ruhiy salomatlikka ta’siri munosabatlar sifati bilan chambarchas bog‘liq ekani aniqlangan. Unda faqat yaxshi va qo‘llab-quvvatlovchi munosabatlarda bo‘lgan insonlar turmush qurmaganlarga nisbatan ruhiy salomatlik bo‘yicha ustunlikka ega bo‘lgani qayd etilgan. Nosog‘lom munosabatlarda esa bunday ijobiy ta’sir kuzatilmagan.

Doimiy janjal, haqorat, ruhiy bosim, ishonchsizlik va nazoratga asoslangan oilaviy hayot aksincha insonning ruhiy holatini yomonlashtirishi mumkin. Bunday muhitda yashash ba’zan yolg‘izlikdan ham og‘irroq kechadi.

Shu sababli nikohning o‘ziga emas, balki uning ichidagi munosabatlarga e’tibor qaratish zarur. O‘zaro hurmat, samimiy muloqot, ishonch va mas’uliyat sog‘lom oilaning asosiy tayanchlaridir.

Turmush qurmagan insonlar ham baxtli va ruhan sog‘lom yashashi mumkin

Tadqiqot natijalari yolg‘iz yashaydigan yoki turmush qurmagan insonlarning barchasi ruhiy muammolarga duch keladi, degani emas. Insonning ruhiy salomatligiga do‘stlar, qarindoshlar, ijtimoiy muhit, moliyaviy ahvol, jismoniy salomatlik va shaxsiy hayotiy tajriba ham ta’sir ko‘rsatadi.

Muhimi, inson o‘zini jamiyatdan uzib qo‘ymasligi, ishonchli odamlar bilan aloqani saqlashi, qiyinchiliklarini ichga yutib yurmasligi va zarur paytda mutaxassisga murojaat qilishdan qo‘rqmasligidir.

Depressiya shunchaki kayfiyat tushishi emas. Agar tushkunlik, hayotga qiziqishning yo‘qolishi, uyqu va ishtaha o‘zgarishi kabi belgilar uzoq davom etsa, buni faqat turmush qurmaganlik bilan izohlash yoki nikoh orqali hal qilishga urinish to‘g‘ri emas. Bunday holatda malakali mutaxassis yordami muhim.

Xulosa: insonga nikoh emas, mehr va ishonchli munosabat kerak

Xalqaro tadqiqotning eng muhim xulosasi shuki, insonning yonida uni tushunadigan, qo‘llab-quvvatlaydigan va qiyinchiliklarda tashlab qo‘ymaydigan yaqin kishining bo‘lishi ruhiy salomatlik uchun ahamiyatli omillardan biri bo‘lishi mumkin.

Biroq faqat yolg‘iz qolmaslik uchun shoshilib turmush qurish ham to‘g‘ri qaror emas. Chunki baxtli oila insonga kuch va xotirjamlik bag‘ishlashi mumkin bo‘lgani kabi, nosog‘lom munosabatlar uning ruhiyatiga jiddiy zarar yetkazishi ham mumkin.

Oxir-oqibat, oila qurishning qadri faqat bir tom ostida yashashda emas. Unda mehr, hurmat, ishonch va bir-birini asrash istagi bo‘lishi kerak. Inson uchun eng katta boyliklardan biri — hayot qiyinlashganda ham yonida qoladigan, uni eshitadigan va tushunadigan yaqin kishining borligidir.