Korrupsiyaga qarshi SI-vazirni yaratganlar korrupsiyada ayblanmoqda

Albaniyada korrupsiyaga qarshi kurash “ramzi” qilib ko‘rsatilgan sun’iy intellektli SI-vazir — Diella atrofida kutilmagan va bahsli voqea yuz berdi. The New York Times yozishiga ko‘ra, aynan Diellani yaratishga bosh-qosh bo‘lgan tuzilma rahbarlari korrupsiya ishida gumonlanmoqda.

Gap shundaki, Albaniya prokuraturasi Diellani ishlab chiqqan hukumat tashkiloti — Milliy axborot agentligi (AKSHI) direktori va uning o‘rinbosarini uy qamog‘iga olgan. Ular davlat shartnomalari bo‘yicha ariza va tender jarayonlarini “o‘ynab” ketgan, ya’ni shartnomalar taqsimotida manfaatdor jinoiy tuzilmaga aloqador bo‘lgan, degan gumon bilan tergov qilinayotgani aytilmoqda.

Bu ish Albaniyada oxirgi vaqtlarda kuchaytirilgan korrupsiyaga qarshi keng ko‘lamli kampaniya fonida ko‘rilmoqda. Manbalarga ko‘ra, ushbu kampaniya mamlakatning Yevropa Ittifoqiga qo‘shilish talablari va standartlarini bajarish jarayoni bilan ham bog‘langan.

Eslatib o‘tamiz, Albaniya Diellaga davlat darajasida “vazir” maqomini bergan dunyodagi ilk mamlakat sifatida tilga olingan edi. Unga, xususan, davlat xaridlari va tenderlarda inson omilini kamaytirish, hujjatlarni tekshirish va jarayonlarni “shaffof” qilib berish kabi vazifalar yuklatilgani haqida yozilgan.

Shu nuqtada eng og‘ir savol paydo bo‘ladi: agar korrupsiyani cheklash uchun yaratilgan tizimni ishlab chiqqan rahbarlar o‘zlari shubha ostiga tushsa, demak muammo texnologiyada emas, tizimni kim va qanday boshqarayotganida bo‘lishi mumkin. Diella “temirqalqon” bo‘lib berishi kerak edi, ammo voqealar shuni ko‘rsatyaptiki, har qanday raqamli yechim ham insonlar halolligiga kelib taqaladi.

Xulosa qisqa: Albaniyaning bu tajribasi butun Yevropa uchun ham signal. Sun’iy intellektni davlat boshqaruviga olib kirish mumkin, lekin nazorat, javobgarlik va shaffoflik “kod”dan ham qattiqroq ishlashi shart. Aks holda, “aqlli tizim” ham noto‘g‘ri qo‘lda oddiy vositaga aylanib qolishi mumkin.