Maʼlumotlar markazlarining koʻpayishi elektr energiyasi narxiga qanday taʼsir qilmoqda
Sunʼiy intellekt texnologiyalarining shiddatli rivojlanishi butun dunyo boʻylab ulkan maʼlumotlar markazlari (data-markazlar) qurilishini jadallashtirib yubordi. Koʻpchilik ekspertlar bunday yirik isteʼmolchilarning paydo boʻlishi elektr energiyasi taqchilligiga va aholi uchun tariflarning oshishiga olib kelishidan xavotir bildirayotgan edi. Biroq, AQSHda oʻtkazilgan yangi tadqiqot bu boradagi qarashlarni butunlay oʻzgartirib yubordi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Electric Power Research Institute (EPRI) va Watershed kompaniyasi tadqiqotchilari 2015–2024-yillar oraligʻidagi maʼlumotlarni tahlil qilib, maʼlumotlar markazlarining kengayishi aholi uchun elektr energiyasi narxining oshishiga emas, aksincha, uning pasayishiga xizmat qilganini aniqlashdi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, mazkur jarayon iqtisodiyotdagi "miqyos samarasi" (economies of scale) bilan bogʻliq.
Energetika tizimining oʻziga xos xususiyati shundaki, xarajatlarning asosiy qismi elektr energiyasini ishlab chiqarishga emas, balki infratuzilmani — elektr stansiyalari, yuqori kuchlanishli liniyalar va taqsimlash tarmoqlarini saqlab turishga sarflanadi. Data-markazlar kabi yirik va barqaror isteʼmolchilar paydo boʻlganda, ushbu oʻzgarmas xarajatlar koʻproq isteʼmol hajmi oʻrtasida taqsimlanadi. Natijada, har bir kilovatt-soat energiyaning oʻrtacha tannarxi pasayadi.
Iqtisodiy samaradorlik va tariflarning pasayishi
Tadqiqot natijalariga koʻra, maʼlumotlar markazlari quvvatining har 10 foizga oshishi uy xoʻjaliklari uchun chakana tariflarning taxminan 0,4 foizga arzonlashishiga olib kelgan. Masalan, 2019-yildan 2024-yilgacha boʻlgan davrda AQSHning ayrim hududlarida raqamli infratuzilmaning rivojlanishi hisobiga tariflar kutilganidan 6 foizga pastroq boʻlgan. Bu aholi uchun sezilarli iqtisodiy yengillik demakdir.Olimlar oʻz xulosalarini isbotlash uchun oʻta murakkab iqtisodiy usullardan foydalanishdi. Ular 1947-yilda ishlab chiqilgan AQSH federal avtomagistrallari loyihasini tahlil qilishdi. Maʼlum boʻlishicha, tarixiy yoʻllar bugungi kunda optik tolali aloqa liniyalarining joylashuvini belgilab bergan, bu esa oʻz navbatida data-markazlar qayerda qurilishiga taʼsir qilgan. Bu bogʻliqlik tadqiqotchilarga narx pasayishi aynan texnologik markazlar tufayli sodir boʻlganini aniq isbotlash imkonini berdi.
Bundan tashqari, yirik texnologik gigantlar oʻz ehtiyojlari uchun yangi va arzonroq energiya manbalarini, xususan, quyosh va shamol elektr stansiyalarini qurishga sarmoya kiritmoqda. Bu esa butun energetika tizimining samaradorligini oshirib, eski va qimmat generatorlarga boʻlgan ehtiyojni kamaytiradi.
Kelajakdagi xavflar va cheklovlar
Shunga qaramay, tadqiqot mualliflari ushbu ijobiy tendensiya vaqtinchalik boʻlishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Hozirda energetika sohasida bir qator muammolar yuzaga kelmoqda:- Kuchlanish transformatorlarining yetishmovchiligi;
- Gaz turbinalarini yetkazib berishdagi uzoq navbatlar;
- Qayta tiklanuvchi energiya uskunalari narxining oshishi.
Oʻzbekiston sharoitida ham raqamlashtirish va maʼlumotlar markazlarini barpo etish jarayonlari jadallashmoqda. AQSH tajribasi shuni koʻrsatadiki, toʻgʻri rejalashtirilgan infratuzilma va yirik isteʼmolchilarning jalb etilishi uzoq muddatda oddiy isteʼmolchilar uchun ham foydali boʻlishi mumkin.
Izohlar 0
…