Yer ostida yashirin energetika: AQSHda atom reaktorlarini 1,6 km chuqurlikka joylashtirishadi

Energetika sohasida inqilobiy yondashuvlarni taklif etayotgan Amerikaning Deep Fission kompaniyasi oʻzining noyob loyihasi — yer osti atom reaktorlari uchun yirik buyurtmalar portfelini shakllantira boshladi. Kompaniya eʼlon qilgan soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, potentsial mijozlar bilan imzolangan niyatnomalar paketi 18,5 GW quvvatga teng talabni shakllantirgan. Bu texnologiya anʼanaviy atom elektr stansiyalaridan tubdan farq qilib, xavfsizlik va ixchamlik masalasida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Deep Fission tomonidan ishlab chiqilgan Gravity Nuclear Reactor loyihasi ixcham suv-suvli reaktorni taxminan 1,6 kilometr chuqurlikdagi vertikal quduqqa tushirishni nazarda tutadi. Bu chuqurlik hatto eng chuqur metropoliten liniyalaridan ham bir necha barobar pastroqdir. ixbt.com nashrining xabar berishicha, bunday joylashuv stansiya egallaydigan yer maydonini keskin qisqartirishga va obʼektning tashqi taʼsirlardan himoyasini maksimal darajaga koʻtarishga xizmat qiladi.

Sunʼiy intelekt va sanoat ehtiyojlari

Hozircha imzolangan hujjatlar qatʼiy shartnoma hisoblanmaydi, biroq ular bozordagi ulkan qiziqishdan dalolat beradi. Potentsial mijozlar orasida yirik maʼlumotlar markazlari (data-centrlar) operatorlari, sanoat korxonalari va industrial parklar ishlab chiquvchilari bor. Ayniqsa, NVIDIA va Google kabi gigantlar tomonidan rivojlantirilayotgan sunʼiy intellekt texnologiyalari hamda bulutli xizmatlarning oʻsishi elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni misli koʻrilmagan darajada oshirib yubordi.

Kompaniyaning taʼkidlashicha, yer osti reaktorlari anʼanaviy kichik modulli reaktorlarga (SMR) qaraganda ancha xavfsizroq. Chunki 1,6 kilometrlik tuproq va qoya qatlami tabiiy himoya toʻsigʻi vazifasini oʻtaydi. Bu esa aholi punktlariga yaqin hududlarda ham energiya manbalarini xavfsiz joylashtirish imkonini berishi mumkin.

Sinov jarayonlari va kelajak rejalari

Hozirda Deep Fission AQSH Energetika vazirligining Reactor Pilot Program dasturi doirasida Kanzas shtatidagi Great Plains Industrial Park hududida ilk namoyish loyihasini amalga oshirmoqda. Mutaxassislar allaqachon 1,8 kilometr chuqurlikdagi tadqiqot qudugʻini burgʻulashga muvaffaq boʻlishdi. Ushbu jarayonda olingan maʼlumotlar tajriba reaktori oʻrnatiladigan toʻliq oʻlchamli shaxtani tayyorlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

Loyiha istiqbolli koʻrinsa-da, uni tijoriy maqsadlarda qoʻllashga hali vaqt bor. Kompaniya 2027-yilning birinchi yarmida AQSH Yadroviy tartibga solish komissiyasiga (NRC) litsenziya olish uchun ariza topshirishni rejalashtirgan. Faqat barcha sinovlar muvaffaqiyatli oʻtgach va rasmiy ruxsatnomalar olingachgina, dastlabki tijoriy stansiyalar qurilishi boshlanadi.

Oʻzbekiston kabi energetika tanqisligi mavjud va atom energetikasini rivojlantirishni maqsad qilgan davlatlar uchun bunday innovatsion yechimlar kelajakda qiziqarli boʻlishi mumkin. Yer osti reaktorlari nafaqat xavfsizlik, balki seysmik barqarorlik nuqtai nazaridan ham oʻrganilishi lozim boʻlgan yoʻnalishdir. Hozircha esa dunyo hamjamiyati AQSHdagi ushbu tajribaviy burgʻulash ishlarining natijalarini kutmoqda.