Yerga juda yaqin masofada hayot uchun mos boʻlishi mumkin boʻlgan sayyora topildi

Koinotni tadqiq etayotgan xalqaro astronomlar guruhi Yerga nisbatan yaqin masofada joylashgan GJ 3378b ekzosayyorasining xususiyatlarini qayta koʻrib chiqdi. Olingan yangi maʼlumotlar ushbu osmon jismi oʻz yulduzining "yashash hududi"da (habitable zone) joylashganini va u yerda hayot mavjudligi uchun nazariy jihatdan sharoit borligini koʻrsatmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

GJ 3378b sayyorasi bizdan taxminan 25 yorugʻlik yili masofasida joylashgan boʻlib, bu koinot miqyosida juda qisqa masofa hisoblanadi. Avvalroq, 2024-yilda ushbu sayyora kashf etilganida, uning massasi Yerga qaraganda 5,3 barobar katta deb baholangan edi. Bunday koʻrsatkich bilan u zich gaz qobigʻiga ega boʻlgan "mini-Neptun" toifasiga kiritilgan edi.

Biroq ixbt.com nashrining xabar berishicha, takroriy tahlillar sayyoraning massasi aslida Yer massasidan atigi 2,3 barobar koʻproq ekanini koʻrsatdi. Bu esa GJ 3378b gaz giganti emas, balki qattiq jinsli "Super-Yer" ekanligi ehtimolini keskin oshiradi. Bunday turdagi sayyoralar hayot shakllanishi uchun eng qulay obektlar hisoblanadi.

Orbita va energiya balansi

Tadqiqotchilar sayyoraning oʻz yulduzi atrofida aylanish davrini ham aniqlashtirdilar. Avvalgi hisob-kitoblarda bir yil 25 kunga teng deb hisoblangan boʻlsa, yangi maʼlumotlarga koʻra, sayyora oʻz quyoshi atrofini 21 kunda aylanib chiqadi. Shunday qisqa masofaga qaramay, u haddan tashqari qizib ketmagan.

Buning sababi shundaki, GJ 3378b sovuq qizil mitti yulduz atrofida harakatlanadi. Sayyora oʻz yulduzidan Yer Quyoshdan oladigan energiyaning taxminan 90 foizini qabul qiladi. Agar sayyorada yetarlicha zich atmosfera mavjud boʻlsa, uning sirtida suv suyuq holatda saqlanishi mumkin. Bu esa biologik hayot uchun asosiy omildir.

Hozircha sayyoraning atmosferasi bor-yoʻqligi eng katta jumboq boʻlib qolmoqda. Qizil mitti yulduzlar oʻzining kuchli chaqnashlari va yulduz shamollari bilan ajralib turadi. Bunday faollik yaqin masofadagi sayyoralarning himoya qatlamini yillar davomida yemirib yuborishi mumkin.

Kelajakdagi tadqiqotlar va kutilmalar

Olimlarning taʼkidlashicha, GJ 3378b hozirda Quyosh tizimiga yaqin boʻlgan eng istiqbolli nomzodlardan biri hisoblanadi. Biroq uning sirlarini toʻliq ochish uchun hozirgi texnologiyalar yetarli emas. Bu boradagi aniq javoblar 2040-yillardan keyin olinishi kutilmoqda.

Xususan, NASA tomonidan rejalashtirilayotgan Habitable Worlds Observatory (Hayot uchun mos dunyolar observatoriyasi) kosmik stansiyasi aynan shu maqsadda ishga tushiriladi. Mazkur observatoriya yaqin ekzosayyoralarning atmosferasini tahlil qilish va ularda biosignaturalar — hayot mavjudligidan dalolat beruvchi belgilarni qidirish bilan shugʻullanadi.

Oʻzbekistonlik havaskor astronomlar va ilm-fan ixlosmandlari uchun ham bu yangilik katta ahamiyatga ega. Koinotning bizga yaqin qismlarida hayot uchun potentsial maskanlarning topilishi insoniyatning koinotdagi oʻrni haqidagi tasavvurlarni tubdan oʻzgartirishi mumkin.