NASA koinotdagi eng qadimiy teleskoplardan biri Swiftʻni qutqarish operatsiyasini boshladi

NASA koinotni oʻrganishda muhim oʻrin tutuvchi Neil Gehrels Swift Observatory teleskopini Yer atmosferasida yonib ketishdan saqlab qolish uchun noyob missiyani ishga tushirdi. Ushbu operatsiya doirasida Pegasus XL raketa-tashuvchisi oʻzining soʻnggi parvozini amalga oshirib, maxsus LINK qurilmasini orbitaga olib chiqdi. Mazkur missiya nafaqat ilmiy ahamiyati, balki xususiy kompaniya tomonidan davlat sunʼiy yoʻldoshini boshqa orbitaga koʻchirish boʻyicha tarixdagi ilk urinish ekani bilan ham diqqatga sazovordir. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Swift observatoriyasi 2004-yildan buyon koinotdagi gamma-portlashlar va yuqori energiyali hodisalarni tadqiq qilib kelmoqda. Biroq yigirma yildan ortiq davom etgan xizmat davomida quyosh faolligining ortishi va atmosfera qarshiligi natijasida teleskopning orbitasi sezilarli darajada pasayib ketdi. Qurilmaning oʻz dvigatellari yoʻqligi sababli, u mustaqil ravishda balandlikni oshira olmaydi, bu esa uning yaqin yillarda Yerga qulash xavfini tugʻdirgan edi.

Qutqaruvchi LINK qurilmasi va operatsiya tafsilotlari

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, teleskopni qutqarish vazifasi Katalyst Space Technologies kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan LINK apparati zimmasiga yuklangan. Rejaga muvofiq, yaqin haftalar ichida LINK teleskopga yaqinlashadi va uni batafsil koʻzdan kechiradi. Shundan soʻng, uchta robotlashtirilgan manipulyator yordamida Swift observatoriyasini mahkam ushlab oladi. Bu jarayon koinotdagi eng murakkab texnik operatsiyalardan biri boʻlishi kutilmoqda.

Tutib olish jarayoni muvaffaqiyatli yakunlangach, LINK apparatidagi ionli dvigatellar ishga tushadi. Ular ikkala qurilmani birgalikda sekin-asta 600 kilometr balandlikdagi xavfsiz orbitaga olib chiqadi. Agar barchasi koʻngildagidek kechsa, NASA olimlari teleskop yordamida yana bir necha yil davomida koinot sirlarini oʻrganish imkoniyatiga ega boʻladilar.

Missiyaning moliyaviy va huquqiy jihatlari ham oʻziga xosdir. NASA ushbu loyiha uchun Katalyst Space Technologies bilan 30 million dollarlik shartnoma imzolagan. Bu xususiy sektorning koinotdagi infratuzilmani saqlab qolish va xizmat koʻrsatish bozoriga dadil kirib kelayotganidan dalolat beradi. Avvalari bunday murakkab vazifalar faqat davlat agentliklarining oʻzi tomonidan amalga oshirilar edi.

Pegasus XL raketa-tashuvchisining yakuniy parvozi

Ushbu uchirish Pegasus XL raketasi uchun tarixiy yakun boʻldi. 36 yillik faoliyati davomida 45 ta missiyani bajargan ushbu raketa oʻzining noyob "havodan start olish" tizimi bilan mashhur edi. Bu gal ham L-1011 Stargazer samolyoti raketani Marshall orollari uzra havoga olib chiqib, maʼlum balandlikda qoʻyib yubordi. Shundan soʻng raketaning oʻz dvigatellari ishga tushib, yukni orbitaga yetkazdi.

Pegasus XL aynan mana shu xususiyati — yer usti kosmodromlaridan uchish imkoni boʻlmagan noqulay nuqtalardan ham orbitaga chiqa olishi sababli Swift missiyasi uchun eng munosib nomzod deb topilgandi. Endilikda ushbu afsonaviy raketa oʻz missiyasini yakunlab, koinot sanoati tarixidan joy oladi. Uning oʻrnini yangi avlod arzonroq va samaraliroq tashuvchi vositalari egallashi kutilmoqda.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, Swift Boost missiyasi muvaffaqiyatli yakunlansa, bu koinotdagi "oʻlik" yoki orbitadan chiqib ketayotgan sunʼiy yoʻldoshlarni qayta tiklash boʻyicha yangi davrni ochib beradi. Oʻzbekistonlik koinot ixlosmandlari uchun ham bu kabi texnologik yutuqlar, ayniqsa, xususiy kosmonavtikaning rivojlanishi kelajakda sunʼiy yoʻldoshlar narxining arzonlashishi va xizmat koʻrsatish sifatining oshishi nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega.