BMT ogohlantiradi: Sun’iy intellekt rivoji qonunchilik tizimlaridan oʻzib ketmoqda

Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) qoshidagi mustaqil ilmiy kengash sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining mislsiz sur’atlar bilan oʻsib borayotgani va amaldagi tartibga solish tizimlari ushbu jarayonga ulgurmayotgani haqida hisobot e’lon qildi. Ekspertlarning fikricha, sun’iy intellekt modellarining imkoniyatlari har necha oyda bir necha barobarga ortib bormoqda, bu esa an’anaviy qonunchilik ishlab chiqish siklini samarasiz qilib qoʻymoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

BMTning yangi tashkil etilgan xalqaro ekspertlar organi tomonidan tayyorlangan ushbu hujjat global muloqotning birinchi qadami hisoblanadi. Unda ta’kidlanishicha, tartibga soluvchi organlar odatda yetarli ilmiy baza toʻplanganidan soʻnggina me’yoriy hujjatlarni ishlab chiqishga kirishadilar. Ammo hozirgi sharoitda texnologiya shu qadar tez rivojlanmoqdaki, qonun loyihasi tayyor boʻlgunga qadar u allaqachon eskirib ulgurmoqda.

Ijobiy natijalar va yangi xavf-xatarlar

Hisobotda sun’iy intellektning insoniyat uchun keltirayotgan ulkan foydalari ham e’tirof etilgan. Xususan, AI texnologiyalari dori-darmon va vaksinalar ishlab chiqishni tezlashtirish, antibiotiklarga chidamlilikni tadqiq qilish hamda sut bezi saratoni kabi kasalliklarni erta tashxislashda inqilobiy natijalar koʻrsatmoqda. Shuningdek, u oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va favqulodda vaziyatlardan erta ogohlantirish tizimlarida ham muvaffaqiyatli qoʻllanilmoqda.

Biroq, ijobiy natijalar bilan bir qatorda, jiddiy xavflar ham ortib bormoqda. Ekspertlar quyidagi muammolarga alohida e’tibor qaratishgan:

• Deepfake texnologiyalari orqali odamlarning roziligisiz pornografik kontent yaratish va tarqatish;
• Kiberhujumlarni kuchaytirish va ishonarli koʻrinishdagi yolgʻon ma’lumotlarni (feyk) ommalashtirish;
• AI tizimlarining avtonomligi oshishi natijasida ularning xatti-harakatlarini nazorat qilish qiyinlashishi;
• Ma’lumotlar markazlarining qurilishi tufayli energiya tizimlariga tushayotgan ogʻir yuklama.

Global tengsizlik va kelajakdagi choralar

BMT ekspertlari texnologiyalarning bir necha davlat qoʻlida toʻplanib qolayotganidan xavotirda. Asosiy tizimlar AQSH va Xitoyda ishlab chiqilmoqda, ulardan foydalanish imkoniyati esa asosan rivojlangan davlatlarda mavjud. Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu texnologik va iqtisodiy tengsizlikning yanada chuqurlashishiga olib kelishi mumkin, chunki koʻplab davlatlarda hali yetarli infratuzilma va malakali kadrlar yetishmaydi.

Hisobot mualliflari sun’iy intellekt tizimlarini mustaqil baholashni kuchaytirishga va xalqaro hamkorlik orqali umumiy xavfsizlik standartlarini yaratishga chaqirmoqda. Aks holda, AI inson huquqlariga tahdid solishi, mehnat bozorini tayyorgarliksiz transformatsiya qilishi va dezinformatsiya oqimini nazorat qilib boʻlmaydigan darajaga yetkazishi mumkin.

Ushbu tahliliy hujjat hozircha tavsiyaviy xarakterga ega boʻlib, toʻliq hisobot kelasi yili e’lon qilinishi kutilmoqda. Davlatlar darajasidagi keng koʻlamli muhokamalar esa joriy yilning 6-iyul kuni Jenevada boshlanadi.